Het Elektronisch NieuwsArchief (ENA), een interuniversitair initiatief van de Universiteit Antwerpen (UA) en de KULeuven, ontkracht in zijn meest recente onderzoek (Nieuwsmonitor 5, april 2011) de stelling dat de Vlaamse televisiejournaals ‘volkser’ zijn geworden. In de studie worden de ‘actoren’ onderzocht die in het Vlaamse televisienieuws aan het woord komen. Welk soort mensen krijgt het meest kans om in het televisienieuws aan het woord te komen? Is het de expert (‘elitebron’) die vanuit zijn specialisme met kennis van zaken spreekt, de getuige die door het toeval een bron van informatie is geworden, of de man in de straat (voxpop) die zoals iedereen een mening heeft? VRT Nieuws is tevreden over de resultaten van het onderzoek, meer bepaald over de vaststelling dat Het Journaal een goede mix van bronnen aanbiedt, maar dat de nadruk ligt op hun expertise.
Uit de studie blijkt dat moderne nieuwsuitzendingen zijn doordesemd met quotes van allerlei mensen (‘actoren’ genoemd in het onderzoek). Het gaat om drie soorten bronnen: elitesprekers, getuigen en voxpops. Elitebronnen zijn sprekers die aan het woord komen omwille van hun expertise, hun kennis. Ze zijn in het Het Journaal goed voor 83% van de spreektijd. Getuigen staan voor 5% en voxpops voor 12%.
Moderne televisiejournaals boren dus een diversiteit aan nieuwsbronnen aan. Nieuwsitems worden aantrekkelijker als ze worden geïllustreerd of verteld door mensen die het woord nemen. De variëteit aan nieuwsbronnen, of mensen die geïnterviewd worden, is ook nodig om de verschillende aspecten van een nieuwsgebeurtenis te illustreren, met nieuwe invalshoeken of nieuwe meningen. Uit de ENA-analyse van de verslaggeving over de treinramp in Buizingen blijkt dit heel duidelijk. De actoren die het meest aan bod kwamen waren naast de politici, de spoorbazen, de reizigers, de betrokkenen, de slachtoffers van de treinramp, de experts, de man in de straat, de hulpverleners, ooggetuigen enzomeer.
Wim Willems, hoofdredacteur Nieuws, is tevreden met de resultaten van het onderzoek: “Opvallend is dat de onderzoekers van het Elektronisch NieuwsArchief tussen 2003 en 2010 geen toename vaststelden van het aantal voxpops, in tegenstelling tot wat soms beweerd wordt. De Vlaamse TV-Journaals zijn er de laatste jaren dus niet ‘volkser’ of minder ‘elitair’ op geworden. Het onderzoek bevestigt overigens nog eens dat het VRT Journaal en Het Nieuws op vtm een duidelijk ander profiel hebben en hun nieuws vertellen vanuit een ander perspectief. De expertise van de actoren is doorslaggevend in alle Vlaamse nieuwsuitzendingen, maar primeert vooral in Het Journaal.”
Enkele quotes uit het ENA-onderzoeksrapport, dat meer dan 5500 nieuwsuitzendingen van Eén en vtm analyseerde tussen januari 2003 en december 2010.
- Globaal kun je zeggen dat het Vlaamse tv-nieuws nog steeds in sterke mate steunt op elitebronnen; twee op de drie mensen die aan het woord komen in de journaals kunnen we als deel van de elite beschouwen. Daar is niets fout mee. Elites hebben exclusieve kennis of informatie: ze maken het nieuws zelf (vb. politici) of ze geven er vanuit hun expertise commentaar op (vb. professoren). Je kan zeggen dat de informatieve waarde van experts gemiddeld zeker hoger ligt dan die van de twee andere mogelijke bronnen: getuigen en voxpops.
- Bij de elitebron steken binnenlandse politici er torenhoog bovenuit met maar liefst 18% van de aandacht op vtm en nog meer op Eén (25%). Ver achter de politici komen de woordvoerders van middenveldorganisaties het meeste aan het woord (11% op Eén en 8% op vtm). De expert (vaak onderzoeker of professor), bedrijfsleider en buitenlandse politicus volgen met ongeveer 7% van de aandacht. Het is opmerkelijk dat politici (zowel Belgische als buitenlandse) en woordvoerders van het middenveld veel meer het woord krijgen op Eén dan op vtm. Experten, celebrities, mensen van de politie en artsen worden meer op vtm dan op Eén geïnterviewd.
- Opvallend is wel dat er doorheen de onderzoeksperiode nauwelijks een trend weg van elitebronnen en naar getuigen en voxpops is vast te stellen. Van 2003 tot 2010 is er geen eenduidige stijging van het aantal voxpops, bijvoorbeeld. Het gaat wat op en neer. Dat lijkt er op te wijzen dat de Vlaamse tv-journaals de laatste jaren niet ‘volkser’ of minder elitair zijn geworden wat betreft mensen die er in aan het woord komen.
De Nieuwsmonitor nr. 5 met alle resultaten en conclusies van het onderzoek is te downloaden via www.nieuwsarchief.be
