"Daar staat ze dan. Duimen losjes in de lussen van haar broek, vriendelijk lachend. En maar uitleggen waar 'jij' vanavond naar kunt kijken." Mevrouw M. is er niet blij mee. Meneer L. vindt dat gejij beledigend en betuttelend. Eén ding hebben de klagers gemeen - en het zijn er meer dan twee: het zijn allemaal krasse zeventigers die zeggen dat ze niet als kleuters behandeld willen worden.
Taal verandert, zeg ik dan. Taal verandert omdat de maatschappij verandert. In de maatschappij botsen daardoor wel eens de meningen en het taalgevoel, bijvoorbeeld tussen jong en oud, bijvoorbeeld in de kwestie 'jij of u'.
Eigenlijk is het eenvoudig. Spreek je iemand met de voornaam aan, dan is het 'jij'. Zeg je 'meneer' of 'mevrouw', dan is het 'u'. Maar tegelijk is dat ook het moeilijke. Vanaf wanneer kun je iemand met de voornaam aanspreken? Daarover lijken de generaties het niet eens.
Ouderen - en daar reken ik mij als veertiger in deze kwestie ook toe - vinden het niet prettig om ongevraagd met 'jij' aangesproken te worden. Ook ik denk dan al gauw: "waar haal je het lef vandaan, lomperik". Jongeren vinden het niet meer dan normaal dat zij met 'jij' aangesproken worden en spreken dan maar iedereen zo aan. Met de bekende wrevel als gevolg.
En toch vinden ouderen het ook niet erg als je ze met 'jij' aanspreekt. Tenminste: als ze dat zelf hebben beslist. Meneer L. ken ik al jaren en hij vindt het helemaal niet erg dat ik hem bij zijn voornaam noem. We hebben stilzwijgend ermee ingestemd dat we elkaar tutoyeren, al zou hij mijn vader kunnen zijn.
Als de situatie informeel is, dan spreken mensen van allerlei slag elkaar snel aan met 'jij'. Maar omgekeerd geldt niet: de situatie wordt niet informeel als je mensen ongevraagd met 'jij' aanspreekt. Integendeel. Je krijgt ruzie. En willen wij ruzie met onze kijkers en luisteraars?
Ruud Hendrickx
Wat vindt u? Wat vind jij?
Reacties zijn welkom. Wat ons benieuwt, is: waar en wanneer kan 'je' volgens u/jou wel, en waar en wanneer absoluut niet?
Ruud Hendrickx schrijft: 'Ook ik denk dan al gauw: "waar haal JE het lef vandaan, lomperik".' Als iemand u ongevraagd tutoyeert, is dat dan een goede reden om zelf ook maar te gaan tutoyeren? ;-)
Dag Ruud (oei, nu moet ik je verder jijen). Wie via de omroep onbekende volwassen mensen aanspreekt moet de beleefdheidsvorm gebruiken. In het Standaardnederlands is dat u. Het stoort me wanneer omroepers/-sters, tot wier kennissenkring wij heus niet allemaal behoren, ons behandelen als ventjes/meisjes van elf. Verder heeft de kwestie niets met leeftijd te maken. Ik veroorloof me nog de observatie, dat ook taalgevoel kan meespelen, zoals blijkt uit de reactie van mijnheer Herman (5 jan, 10:11): Vlaamse oren worden voortdurend met gij's gewassen, waardoor je/jij als correct en afstandelijk wordt aangevoeld - sommigen ervaren dat blijkbaar als beleefder, anderen misschien net niet. Merkwaardig.
Ik vind 'je/jij' op zich al een soort beleefdheidsvorm, dus he stoort me zeker niet. Het is standaardtaal, en in onze spreektaal en voor echt informele contacten hebben we nog altijd 'ge/gij'. 'U' heeft echter ook zijn charmes. De Duitsers hebben het makkelijker: 'du' voor je echte intimi, voor al de rest 'Sie'.
Ik vind de ene omroepster al sympathieker dan de andere en wil dan ook liever niet door hen allemaal aangesproken worden alsof ik hun vriendje ben. Ik vind de 'u' helemaal niet storend of te afstandelijk, gewoon een kwestie van beleefdheid.
Persoonlijk vind ik "u" wel charmerend wegens een vorm van respect, langs de andere kant schept het onmiddellijk een afstand.
Het doet me zo wat denken aan de dokters die met "u" of met "dokter" wensen aangesproken te worden terwijl het ook maar gewone stervelingen zijn zoals u (;-)) en ik. Vroeger was een dokter zo ongeveer de slimste persoon van het dorp met meneer pastoor in zijn kielzog. Zij wens(t)en de afstand in ere te houden, daar waar je als patiënt eigenlijk een vertrouwenspersoon zoekt/zocht. Het is natuurlijk niet gepast om zomaar iemands "persoonlijke zone" te negeren, maar het is een beetje dubbel.
In het geval van een omroepster/omroeper snap ik wel dat men "jij" gebruikt. Men wenst de kijker net aan te trekken en dus geen virtuele afstand te creëren.
Voor mij mag het gewoon "jij" zijn, want "u" doet mij altijd een beetje denken aan verafgoding. Bij onbekenden zal ik ook meestal "u" gebruiken, kwestie van niemand voor het hoofd te stoten...
Voor mij maakt het allemaal niet veel uit.
Ik vind jij wel aangenamer omdat men het programma moeten "verkopen".
Ik wil met "jij" aangesproken worden door familie, vrienden en mensen die ik goed ken (kennissen, collega's). Door alle andere mensen wil ik met "u" aangesproken worden. Als een presentator op radio of tv me aanspreekt, hoor ik ook liever "u", al kan ik me nog enigszins inbeelden dat er een onderscheid zou kunnen bestaan tussen pakweg radio 2/één en radio 1/Canvas.
Ik ben overigens geen zeventiger, en ook nog geen veertiger.
In feite is het trouwens ingewikkelder dan dat, omdat er in het dagelijks taalgebruik het onderscheid bestaat tussen "jij", "u" en "gij", met elk zijn beperkingen.