Gaan de VRT-presentatoren nu ineens in het dialect presenteren? Nee, een tongval is geen dialect. En een tongval is niet verplicht.
In Nieuwe feiten licht Ruud Hendrickx toe waar het dan wel om gaat. U kunt ook de uiteenzetting op de VRT-Taaldag (her)bekijken.
Ruud Hendrickx in Nieuwe feiten (26 okt 2011)
Ruud Hendrickx (VRT)
vragen - contact
één - canvas - ketnet - radio 1 - radio 2 - klara - mnm - stubru - sporza - deredactie.be - cobra.be
VRT © 2011 - bedrijfsgegevens - jobs - gebruiksvoorwaarden - privacy
Over "dossier": http://www.vrt.be/taal/de-kwestie-dossier
Weinig reactie ,wel even scherp stellen dat de
VRT (denk BRT) zijn taal "dosjjéés dringend
dient bij te stellen maak er een dossier van toch?
I.v.m. Jeroen Meus, dat dialect doet me niet zoveel, maar dat gebruik van verkeerde woorden:
Stop met 'uiteraard' te zeggen. Ergerlijk zo'n stopwoord. Maar dit terzijde. Het is geen 'snuifje' maar een 'snufje' zout. Leer eens het verschil tussen 'voor' en 'om'. Dat gaat echt ALTIJD fout. Je 'versnippert' papier, maar je 'snippert' een ui. Je spreekt over zoveel 'gram' en niet 'grammen'. Een kookpan of een 'pan' maar geen 'pot'. Een grote pan kun je ook een 'ketel' noemen. Bijv. een soepketel. Let eens op je uitspraak van SELDER en ONMIDDELLIJK, dat wordt half ingeslikt. Je mengt iets niet ergens 'onder' maar ergens 'door'. Het zijn geen (paas)'eitjes', maar gewoon eieren. Het is geen 'peper van de molen' maar zeg gewoon peper. Besluit nu eens of het muskaatnoot of nootmuskaat is. Sorry voor deze les Nederlands, maar het is echt goed bedoeld. Voor de rest ben ik een GROOT fan, ik kijk elke dag en vind Jeroen een supersympathieke meesterkok, ik leer elke dag bij, vind de recepten origineel en lekker en doe vooral zo voort. Maar denk aan je taal :), vooral voor onze jeugd.
De taal die onze kinderen op de TV te horen krijgen is een verschrikking. Ofwel zijn het animatiereeksen ingesproken door Nederlanders met extreem slechte uitspraak, laat staan correct taalgebruik (vb.: Nick.Jr). Ofwel zijn het zelf gaproduceerde kinderprogramma's waar men er niet voor terugschrikt tussentaal en zelfs verschillende dialecten te gebruiken.
Ook met programma's die niet specifiek "duidend" (serieus) zijn wordt er een loopje genomen met het taalgebruik. (Een erg irriterend voorbeeld: het VRT-programma "Groenland"). Het probleem met de lokaal getinte tussentaal of TV-Vlaams, is dat een groot deel van de bevolking geen boodschap heeft aan Vilvoords (blijkbaar wordt nogal lokaal gerecruteerd door de TV-zenders).
Erger nog is dat er in heel wat Vlaamse reeksen ongegeneerd dialect wordt gesproken. Ofwel spreekt iedereen zijn eigen dialect, ofwel spreken sommigen, omwille van de eenvormigheid, geforceerd een ander dialect dan het "hunne". We zitten namelijk in Vlaanderen opgescheept met een generatie toneelspelers die het AN niet machtig zijn. Er wordt natuurlijk aangevoerd dat hun performantie niet "geloofwaardig" zou overkomen mochten ze AN spreken. Dat is waar maar komt omdat ze nooit de tijd nemen om hun eigen taal vlot te gebruiken en te beheersen. Nederlands als moedertaal zou een basisvereiste moeten zijn om tot de job van toneelspeler toegelaten te worden.
De situatie is ernstig. Zoals het nu gaat zal de gemiddelde Vlaming binnen tien jaar enkel nog tussentaal spreken.
In Nederland is er iets gelijkaardigs aan de gang, maar wie daar op TV komt realiseert zich dikwijls niet hoe slordig ze wel het Nederlands hanteren.
Vergeet ook op die manier convergentie tussen het taalgebruik in Nederland en in Vlaanderen.
Als studente Nederlands moet ik over het taalcharter een werk maken. Deze reacties waren al erg nuttig om een beeld te vormen van hoe het doelpubliek van de VRT hierover denkt, maar een concreet document waarin de voorstellen i.v.m. het toelaten van een regionale tongval enz. heb ik tot nu toe nog niet gevonden. Bestaat er zo'n document en zo ja, waar kan ik dit ergens vinden?
Alvast bedankt!
De omroep voor slordig taalgebruik in de samenleving ALLEEN verantwoordelijk stellen is misschien ietsje overdreven. Maar dat neemt niet weg dat de kritiek op slordig en verkeerd taalgebruik, o.m. op Ketnet, gerechtvaardigd is, en het huidige taalgebruik in bepaalde kinder- en jeugdprogramma's NOOIT kan worden goedgekeurd of geaccepteerd. Woorden wekken, voorbeelden trekken.
In de eerste plaats moeten we ouders en scholen met de vinger wijzen. Zij hebben hun kinderen geen AN geleerd.
Uit eigen ervaring weet ik dat je jonge kinderen accentloos kunt leren spreken als je op de eerste plaats het goede voorbeeld geeft en op elk moment, zonder dwang, hen bijstuurt als dat nodig is. Jonge kinderen imiteren bewust en onbewust. Kinderen kijken op naar de volwassenen! Je kunt ze voor alles enthousiasmeren!
Daarom is de taak van kleuterleiders en -leidsters en onderwijzers zo belangrijk, en vergeten we de mensen van de kinderopvang niet!
Daarom zijn sommige programma's op Ketnet "taalgevaarlijk". Omdat ze er ontaal uitkramen.
En natuurlijk ook de soaps Familie, Thuis, of hoe ze ook mogen heten!
Daarom mag de VRT niet toegeven aan een tongval, noch aan slordige taal, dialect of tussentaal.
Het enige accent dat blijkbaar iedereen klakkeloos aanvaardt is het "Vlaamse" accent, het accent dat ons onderscheidt van het "Nederlandse". We moeten het slechte Nederlandse voorbeeld zeker niet volgen door met een Gooise r beginnen te praten of met de tweeklanken te gaan knoeien, ...
Volgens mij is het in de praktijk heel erg moeilijk om tongval en tussentaal/dialect van elkaar te scheiden. Ik kan me bijvoorbeeld geen Axl Peleman voorstellen die met Antwerps accent Standaardnederlands spreekt. Van tongval komt volgens mij bijna automatisch tussentaal/dialect.
Het is gebruikelijk de omroep verantwoordelijk te stellen voor de zogenaamde 'verloedering' van de taal. Taalkundig onderzoek spreekt dat keer op keer tegen. Leest u bijvoorbeeld eens dit stukje van de taalkundige Marc van Oostendorp: http://www.vanoostendorp.nl/linguist/media.html. Wie meer over het onderwerp wil weten, moet zijn naam maar eens googelen.
M-A Wilssens schrijft: "in mijn jeugd leerden we Nederlands van de tv". Dat geldt misschien voor hem/haar, maar in het algemeen durf ik dat te betwijfelen. Als het taalgebruik op de omroep vroeger allemaal zo veel beter was, dan kan ik allemaal maar constateren dat erg veel Vlamingen niet goed opgelet hebben. Waarom spreken veertigers en vijftigers die zijn groot geworden met 'Hier spreekt men Nederlands' dan niet allemaal vlekkeloze standaardtaal? Zouden we niet langzamerhand allemaal het terecht geroemde Nieuwsnederlands van Martine Tanghe moeten spreken? Uiteindelijk leest ze al meer dan 25 jaar het nieuws. Kennelijk wordt het goede voorbeeld niet zo snel opgepikt. Maar het slechte wel? Ik durf dat te betwijfelen.
Of met een buitenlands voorbeeld: de BBC heeft zeventig jaar lang alleen maar Received Pronunciation gesproken. Toch gebruikt maar 2% van de Britten dat accent. Zijn de Britten dan hardleers of hebben de media toch bitter weinig invloed op de taal?
Tongval lijkt me het minste van het probleem bij de Vrt. Het slordige taalgebruik is veel erger. In mijn jeugd leerden we Algemeen Nederlands van de tv maar waar kunnen de kinderen van vandaag terecht? Ketnet zit vol presentatoren die denken dat tussentaal al lang OK is. Wie stelt deze mensen aan? Bijzonder ergerlijk is het taaltje van die Bartel Van Riet van X-treem. 'Hup se, heb nog een sjokomoeske bij ook!' 'Ze' vinden het daar bij de Vrt blijkbaar allemaal goed genoeg om op de kinderen los te laten. Meer nog, ze geven die kerel er nog een programma bij!!
Ook Teletekst is bijzonder interessant om te volgen. Deze week leerde ik er een nieuw adjectief: 'Oosteuropeaans'. Je kan er je ook flink vermaken met het verkeerde gebruik van vormen als 'ontslaan' en 'ontslagen'. Wie schrijft die teksten eigenlijk?
(RH: zin geschrapt; discriminerende opmerkingen zijn niet toegestaan op VRT-websites)
Je merkt aan sommige schrijffouten ook dat de redacteur niet het minste idee heeft waarover het gaat.
Is er geen controle op wat er verschijnt?
Er is in feite maar één middel tegen de verloedering van de taal op de Vrt: degenen die geen behoorlijke vorm van Nederlands kunnen produceren van het scherm weghouden. Vermits iedereen vandaag de dag zo vreselijk graag op tv komt kan dat een goede stimulans zijn om meer inspanningen te leveren.
Anders is de tijd niet meer zo veraf dat kinderen op school officieel 'schoon Vlaams' zullen leren: 'ik ga naar 't school, ganekik naar 't school? Gadegij naar 't school? Gamewij naar 't school?' Etc.
Ik ga op dit moment niet op concrete situaties en personen in, omdat de stuurgroep daar in de komende tijd nog met de directie en de programmamakers over moet praten.
Ik wil wel nu één ding duidelijk stellen: de VRT stelt alleen eisen aan haar eigen medewerkers, zoals elk bedrijf dat voor zijn personeel doet. Ik doe dus geen uitspraak over het taalgebruik van wie dan ook, als die mensen niet voor de VRT werken.
Ik ken best wel het onderscheid tussen dialect en tongval.
Maar dat neemt niet weg dat er alleen keurig, verzorgd Nederlands, en liefst zonder tongval, moet worden gesproken.
Als je de uitspraakeisen gaat verlagen is het hek van de dam. Al is dat hek nu ook al vaak van de dam! En je weet (of je weet het misschien niet) wat er dan gebeurt: dan lopen de varkens in 't koren!
Is dan, volgens u, een uitspraak als die van Pascale P. getolereerd? Of, zoals Marcel Beleyn aanhaalt, die van Axl Peleman? Die hun taal is, afgezien van het dialectaspect, toch duidelijk 'tongvallig' gekleurd!
In onze theateropleiding aan het conservatorium werden we zeer streng beoordeeld op onze uitspraak.
Is dat vandaag niet meer zo? En plooit de VRT zich naar de laksheid van de taalgebruiker acteur, nieuwslezer, quizleider, interviewer, advocaat, leraar, entertainer...?
Tracht u zelf niet accentloos te spreken en probeert u niet zelf dat natuurlijk te laten klinken?
Aanvaardt u ook een Frans, Duits, Engels of ander accent voor een nieuwslezer? We zouden dan best het nieuws van de sympathieke gebroeders De Borsu kunnen beluisteren terwijl die accentloze Vlaming niet aan de bak komt en
zonder morren zijn stempelgeld int.
Ik ga akkoord met het voorstel van het toelaten (in bepaalde programma's/situaties) van een lichte tongval. Als stichtend voorbeeld uit de buurlanden kan ik iedereen 'Match of the Day' op BBC aanbevelen. Het is telkens genieten van pakweg het 'Tyneside' accent van Alan Shearer. Bij ons kun je het ongeveer vergelijken met het sappige accent van Gunther Schepens in Extra-Time (al kan het zijn dat zijn taal meer is dan 'enkel' een lichte tongval).
Toch heb ik bij het voorstel de volgende bedenkingen:
* Waar eindigt de 'lichte tongval' en begint het 'dialect' voor de presentatoren? Taalkundigen weten wel dat tongval met klanken te maken heeft, maar weten de mensen die het moeten spreken wel waar de grens ligt? En hebben ze dat al onder de knie? Niemand kan ontkennen dat er geregeld tussentaal of zelfs dialect (dus met syntactische, morfologische en lexicale varianten die niet tot de standaardtaal behoren) te horen valt op radio of tv. Concreet denk ik dan aan uitzendingen van wielerkoersen waar deze of gene oud-wielrenner of ploegleider cocommentator is. Zullen zij dat ook moeten kunnen, vraag ik mij dan af.
* Zal er genoeg variatie zijn in de soorten accenten? Ik ben - u voelt het al aankomen - een trotse West-Vlaming en ik vrees dat vooral het Antwerps te horen zal zijn. Het is even naast de kwestie, maar wie luistert naar bv. Thuis, waar er - terecht trouwens - consequent tussentaal (en dialect voor Frank Bomans natuurlijk) gesproken wordt, zou (onterecht) denken dat tussentaal per definitie Antwerps is. Er is nu wel 'Het goddelijke monster', maar de vellen krantenpapier die gevuld zijn met commentaar over het artificiële West-Vlaams dat in die reeks gesproken wordt, zeggen genoeg. (Maar dit gewoon terzijde.)
Kortom: een goed voorstel dat volgens mij eigenlijk tegemoet wil komen aan de taalvariatie die er nu al is op de VRT-kanalen, maar ik zie nog een paar praktische bezwaren op het parcours.
Mvg.
Er is hoegenaamd geen onverenigbaarheid tussen een "lokale tongval" en "correct taalgebruik".
Een intellectueel uit Zürich, Edinburgh of Montréal zal een correcte beheersing hebben van resp. het Duits, Engels of Frans, maar zal door zijn tongval steeds duidelijk zijn identiteit als resp. Zwitser, Schot of Canadees laten kennen.
Daar is niets mis mee, waarom kan zo iets dan ook niet in het Nederlands taalgebied? Waarom vast blijven houden aan de vastgeroeste idee dat iemands afkomst niet hoorbaar mag zijn?
Ik kan dit voorstel dan ook volledig onderschrijven.
De tolerantie tegenover van de "standaardtaal" afwijkende woorden of vormen is een andere discussie die hier volledig los van staat.
Dank voor de reacties. Jammer genoeg zijn de meeste naast de kwestie, voor zover het over dit voorstel gaat. Lees de tekst, luister naar de uiteenzetting voor u reageert.
Om te beginnen is een tongval geen dialect. Een tongval is de "kenmerkende wijze waarop de spraakklanken bij bep. personen, in zeker land of in zekere streek gevormd worden". Klanken, daar gaat het om bij een tongval. Vlamingen hebben een andere tongval dan Nederlanders. Brabanders hebben in de standaardtaal doorgaans wat scherpere klinkers, Limburgers en West-Vlamingen spreken de ui minder open uit, Gentenaars hebben een zeer typische oo. Dat is tongval.
Een dialect heeft ook andere woorden en een andere spraakkunst dan de standaardtaal. "Wat uur is 't?", daar gaat het niet om.
Wat is het dan wel? De presentatietaal van de VRT is en blijft standaardtaal. Voor de presentatie houden we vast aan een standaardtalige uitspraak, met ruimte voor een lichte tongval (een licht accent).
Het gaat dus NIET, beste Jo, om het accepteren van 'hoe noem-de gij' en Kromnederlands, want het gebruik van 'noemen' in de zin van 'heten' behoort bij mijn weten (nog?) niet tot de standaardtaal en het gebruik van de enclitische vorm '-de' zeker niet. Het gaat ook NIET om de uitspraak 'nie me maai', want bij mijn weten behoort het weglaten van slotmedeklinkers niet tot de standaardtalige uitspraak. Het gaat WEL om de presentatietaal in 'Vlaanderen Vakantieland', waar mevrouw Calberson naar verwijst, want de genoemde voorbeelden zijn geen standaardtaal.
Ik heb in het debat ook gezegd dat voor Ketnet de allerhoogste normen moeten gelden, precies omdat Ketnet de taalontwikkeling van het kind kan helpen.
Het spijt me voor de heer Beleyn en Piet, maar het kan niet de bedoeling zijn dat de VRT normen oplegt aan anderen dan haar medewerkers. De Vlaamse parlementsleden hebben de VRT de opdracht gegeven haar taal te verzorgen. Omgekeerd geldt - gelukkig maar - niet.
'Zorgvuldig praten, zorgvuldig taalgebruik' -zoals u dat zelf noemt - met een tongval, graag concrete voorbeelden. Bedoelt u misschien Axl Peleman en andere leuke jongens of wellicht ook onze politici, gezagsdragers 'e tutti quanti'? Ik ben bijna 59, heb Nederlands gestudeerd en gedoceerd, en ben blij dat ik niet meer hoef te vechten tegen de bierkaai. We kunnen eindelijk weer 'ge' zeggen en 'nie me maai.' De taalmails waarvan ik jaren dankbaar gebruik gemaakt heb, kieper ik, bevrijd van die hinderlijke normen, in de vuilnisbak. De Vlaamse tussentalen zijn wonderzoet. Vrijheid blijheid. Dank u, Ruud, voor deze ultieme catharsis / katharsis (?) - het zal me worst wezen voortaan.
Goe! Heel goe! Terwijl men van een toekomstig premier zeer terecht eist dat hij behoorlijk Nederlands spreekt, hoor je dat binnenkort enkel nog op het vrt-nieuws. Een geweldig idee! Krijgt 'Hoe noemt dat?' , 'Wat uur is 't' en ander Kromnederlands zoals 'Ik heb nog evekes bij de beenhouwer langs geweest' nu het fiat van de taaladviseur himself?
Aan de heer Ruud Hendrickx
Het was een boeiende taaldag waarop Mia Doornaert, Ludo Beheydt en Mark Uyterhoeven zinnige dingen hebben gezegd.
Het taalcharter (ontwerp), waarvan sprake was, hebben we, jammer genoeg, niet in handen gekregen. De acteur die "Man over woord" voorstelde had een feilloos Nederlands moeten spreken. Maar ja, zolang onze acteurs, buiten hun rolletjes, geen AN spreken, zullen er problemen blijven rijzen. En als ze dan, tot overmaat van ramp, vaak nog tot tussentaal worden verplicht, ... ja, wat kun je dan van deze mensen nog verwachten?
De VRT moet veeleisend zijn en blijven en mag niet toegeven aan de taallaksheid van sommige van zijn (haar) medewerkers en acteurs.
Voor culturele programma's zou u het normaal vinden dat AN wordt gebruikt.
Is "Vlaanderen vakantieland" geen cultureel programma volgens u, ook al is het tegelijkertijd informatief en ontspannend? En mag een presentatrice dan onderstaande taal uitslaan?
"Dannebbe we malchance" - 'k Zal nu sebiet is gaan zitte sè" - "Ache zo aan ne muur belandt" - Webbe weer is iets bijgeleerd" - "Da toede gij ook allemaal" - Seg, mannekes allemaal" - Keb e groot probleem - Da' goe' - Ier zijn we sè" (uitzending van 30 oktober).
Voor mij is dergelijke taal ontoelaatbaar, onaanvaardbaar! Ook al is de toon hier lichter dan in een "zwaar" cultureel programma.
Is dat de "tongval" die zal worden toegelaten? Die tongval is er dus blijkbaar al. En dan heb je geen charter meer nodig!
"Hard labeur" is een voorbeeld van hoe het ook kon in behoorlijk (en bekoorlijk) Nederlands, taal die elke Vlaming begrijpt, zodat geen ondertiteling, tenzij voor de doven, nodig is.
Een quiz, een documentaire, fictie en non-fictie, alle programma's moeten in correct en verzorgd Nederlands worden gebracht. En voor Ketnet moet de lat "allerhoogst" worden gelegd. Dus daar mag aan bepaalde programma's nog flink worden gebeiteld. ((In de scholen wordt de gij-vorm niet meer onderwezen. Waarom blijft de VRT die dan toch koppig handhaven in bepaalde, (ook kinder-) programma's?))
Kurt Van Eeghem, Tony Corsari en zovele anderen spraken behoorlijk (bekoorlijk) Nederlands in spel- en quizprogramma's. Zijn er ooit klachten over geweest dat het "te beschaafd" of te "onnatuurlijk" was?
Maar nu rijzen er wel klachten i.v.m. onder meer het Brabants dat niet of onvoldoende door West- en Oost-Vlamingen wordt begrepen.
En gaat u daar nu nog aan toegeven? Je moet wel gek zijn om de openbare omroep in een "on-taalhoekje " te duwen.
Zelfs Jeroen Meus zou een beetje aan zijn taal kunnen werken, dat zou zowel zijn eigen prestige als dat van de zender verhogen. Uiteindelijk presenteert hij toch een programma op een "keurige" zender.
Ik hoop dus dat de VRT strenge eisen zal stellen aan zijn (haar) personeel dat met taal te maken heeft en zelfs de tongval zal verbannen. Luister maar naar de taal van bv. mevr. C. Boneure - ik weet niet hoe ik haar naam moet schrijven, sorry dus - en zeg me welk accent haar afkomst verraadt ... ik denk niet dat u haar herkomst zult achterhalen.
Ik denk dat een tongval nog de minste zorg is. Het weren van regelrecht dialect is al een pittige uitdaging. Men mag van de genodigden die op radio en tv verschijnen toch een kleine inspanning vragen om hun dialect achterwege te laten? Ik erger me aan kandidaten in bijvoorbeeld 'Blokken' die niet eens de moeite doen om wat netjes te praten: "Neije, Ben, ik had da vraog nie goe verstaon"
Om nog maar te zwijgen van de Axl Pelemans, Tom Barmannen en Zita Zwoons... die geregeld op de buis of op de radio te horen zijn. Ze doen niet eens moeite.
Algehele verloedering slaat toe !
Een regelrechte schande !!!!!!!!!!!!!!!!!!!!
Wat precies vindt u erg? Voor wie moeten we strenger zijn? Graag concrete voorbeelden en ik reageer er inhoudelijk op.
Ik vind het HEEL erg dat jullie dit gaan doen. Ik heb Nederlands geleerd van mijn ouders en ik ben soms al de rare als ik mijn vrienden wijs op hun taalgebruik. Ik vind dat jullie juist terug strenger moeten zijn!