Nederland = België plus aardgas

In de vroege ochtend van 29 mei 1959 kwam het eerste aardgas in Nederland naar boven. Het kwam uit de bodem van het land van boer Boon in het Groningse buurtschap Kolham, bij Hoogezand. Toen was nog niet duidelijk hoeveel aardgas er zat en op welke manier de winning van het aardgas Nederland zou veranderen. Inmiddels zijn we precies vijftig jaar en 170 miljard euro verder.
De winning van het aardgas in het uiterste noorden van Nederland werd niet aan de grote klok gehangen. De oliemaatschappijen hadden eind jaren vijftig ook nog niet echt het idee dat aardgas zo belangrijk zou worden. Boer Boon zelf was uitermate sceptisch. Hij wist niet wat de gevaren waren van het boren en de mensen werden ook niet goed ingelicht over wat er nou precies ging gebeuren.

"Op een zekere dag kwamen ze terug en toen gingen ze boren. Het was een kolossale drukte." Toen het beter tot boer Boon doordrong had hij wel een "sensationeel gevoel". Op de vraag of hij nu de rijkste man van Nederland was, antwoordde hij “hahahaha”.
Boer Boon is er dus niet echt rijk van geworden. In Nederland is de opbrengst van bodemschatten voor de staat en niet voor de eigenaar van het land. De boer kreeg een beetje betaald omdat er op zijn land gewerkt werd. Hij had niet in de gaten wat voor een goudmijn onder zijn landbouwgrond lag, maar daar was hij niet alleen in. De kranten uit die tijd schreven er nauwelijks over.

Dat veranderde een jaar later toen de Belgische senator Victor Leemans tijdens een debat in Straatsburg over de Europese energiepolitiek verklaarde dat in het noorden van Nederland een aardgasreserve was gevonden “van wel 300 miljard kubieke meter”. Dat was veel meer dan iedereen in Nederland tot dan toe had aangenomen. Uiteindelijk bleek er nog tien keer meer aardgas in de Noord-Nederlandse bodem te zitten.

Heel Nederland aan het aardgas

Midden jaren 60 moest heel Nederland aan het aardgas. Door het hele land werden leidingen gelegd om het gas in de huizen te kunnen krijgen. Dat betekende het einde van de kolenmijnen in Limburg en het betekende het begin van een rijkdom die de Nederlandse staat het liefst verzwijgt.

De prijs van aardgas werd gekoppeld aan de prijs van olie. Tijdens de crisis begin zeventig steeg de opbrengst van het aardgas dus explosief. Politici uit die tijd gaven in het programma Andere Tijden aan dat er toen verlekkerd naar de aardgasopbrengsten werd gekeken. Als er problemen waren tussen de verschillende partijen kon er altijd wel weer een greep in de potje met aardgasopbrengsten gedaan worden. “Het was smeerolie", zegt oud-politicus Marcel van Dam.
Zonder die opbrengsten zou Nederland een heel ander land zijn geworden. Volgens oud-minister van Economische Zaken Terlouw is Nederland financieel veel stabieler dan andere Europese landen. “Er is nooit veel reden voor de vakbonden geweest om stakingen uit te roepen. Daardoor kon bijvoorbeeld de Rotterdamse haven zo groot worden.” Met al dat aardgasgeld kon er veel geld in de sociale zekerheid gepompt worden. Zo kon ook het beroemde Nederlandse poldermodel ontstaan.

Oud-premier Jean-Luc Dehaene zei daar tien jaar geleden al over dat die Hollanders zonder aardgas nu vooral veel polder zouden hebben, maar weinig model. De baas van de provincie Groningen, commissaris van de koningin Vonhoff zei dat Nederland, België is maar dan met aardgas of dat België Nederland is, maar dan zonder aardgas.

Bij boer Boon zit geen gas onder zijn land meer. Maar er mag inmiddels ook op andere plekken geboord worden. Bijvoorbeeld onder de Waddenzee. De verwachting is dat al het aardgas in Nederland over vijftig jaar op is. Er is dus nog een hoop geld te besteden. 

Joris van de Kerkhof

lees ook

    Meest gelezen