Onderweg naar Beaufort03: Knokke-Heist

Van Oost naar West, van Knokke-Heist naar De Panne, we volgen het grote kunstgebeuren Beaufort03 aan de Belgische kust. Vandaag zijn we in Knokke-Heist, met Het Zoute dat de speeltuin is geweest van grote architecten en urbanisten, zoals de Duitser Joseph Stübben en Ocatave Van Rysselberghe (broer van schilder Théo). We schrijven begin 19e eeuw, het waren de hoogdagen van La Compagnie Immobilière Le Zoute, de voorloper van Compagnie Het Zoute, en tot op vandaag nog steeds in handen van de familie Lippens. Het is de vroegere Compagnie die van de cottages in Anglonormandische stijl hét kenmerk maakte van Knokke-Het Zoute. De architecten van toen kregen de opdracht te ontwerpen in schoonheid, esthetiek en elegantie. Vandaag moeten die principes ongeveer zo klinken: efficiëntie, comfort en geen of weinig smaak.

Einde negentiende, begin twintigste eeuw kregen Stübben, Van Rysselberghe en vele andere architecten de opdracht om woningen op een ideale manier te integreren in de duinen en groenpartijen. Goede architecten zijn goede kunstenaars, en grote kunstenaars zijn ook grote architecten.

Het lijkt wel of deze woorden vandaag nog nazinderen bij Jan Vercruysse (1948) toen hij aan de Dumortierlaan het laatste gedeelte van een stadsparkje mocht aanleggen. Deze groene vlek bevindt zich boven een ondergrondse parking. In het voorste gedeelte ging tuinarchitect Aldrik Heirman aan de slag.

Hij ontwierp een parkje met diverse niveaus, slingerende paadjes en wilde begroeiing. Voor de achterzijde tekende Jan Vercruysse in 2008 een strak, haast geometrisch plan: "Labyrinth and pleasure garden 23". Vercruysse tekent als kunstenaar al een tiental jaren tuinontwerpen, maar kreeg zelden de kans om er eentje van uit te voeren. De klassiek opgeleide tuinarchitecten zouden hem niet hoog inschatten. Ten onrechte, zo blijkt in Knokke-Heist.

Kenmerken van deze tuin: strakke hagen, lange perspectivische waterpartijen, arduinen bassins met eenvoudige kranen, en lange, smalle ruimtes waarin de wandelaar een zekere beklemming en eenzaamheid ervaart. Dit is een tuin om in te mijmeren. Met subtiele ingrepen wil Vecruysse een zuivere wereld creëren. Deze visie sluit perfect aan bij zijn adagio: "Art is slow attention".

Vercruysse wil kunst losweken van het entertainment. Kunst moet voor hem een zaak zijn van studie en contemplatie. En daar slaagt hij wonderwel in, want op nog geen honderd meter van de drukke lanen, hoor je niets, oog en oor krijgen rust; de neus tintelt van de geuren.

Met een frisse tegenzin verlaten wij dit zalige oord. We zijn onderweg naar het echte Het Zoute. Op het Driehoeksplein kijken we hoog naar de plassende engel uit 1995, een beeld van de toen dertig jarige Wim Delvoye. Bij het maken van een foto moeten we halsbrekende toeren uithalen om geen bouwkraan in beeld te krijgen, maar het lukt ons.

Crisis of niet, de bouwpromotoren laten de betonmolens draaien zodat er straks weer nieuwe hokken met balkon met lelijk zicht kunnen worden verkocht aan slechtziende kopers.

Op het strand drapeerde Leonor Antunes cabines

Tegen die tendens wil de Portugese Leonor Antunes (1972) een bescheiden vuist maken. Op het strand bouwde zij de villa van de families Herman Teirlinck en Karel Maes na.

Beide families lieten in Sint-Idesbald een dubbele woning bouwen naar een plan van architect Victor Bourgeois (1897-1962), de belangrijkste voortrekker van de internationale Moderne Beweging. Tien jaar geleden ging de villa tegen de vlakte, nu staan er opgestapelde hokken, flatgebouw genoemd.

Op het strand drapeerde Leonor Antunes vijftien helwitte strandcabines in de vorm van de oorspronkelijke villa. Een makkelijke klus, denk je dan, maar het beeld is zo krachtig en poëtisch dat wij het strand op moeten, wij willen elke cabine bekijken en bevoelen. Het geheel is mooi, het ontroert. Wij zijn opgetogen.

Terug op de dijk lopen we nog een eindje richting Het Zwin. We kijken naar de modernistische dubbelvilla Noordhinder/Westhinder getekend door Henri Van de Velde (1863-1957). Het is één van de weinig burgerlijke woningen die hij ontwierp.

We gaan terug naar Knokke, naar galerie Het Zwart Huis, ooit gevestigd in een prachtig pand getekend door architect Huib Hoste (1881-1957). Hier had de gelijknamige galerij enkele jaren een onderkomen tot het kapitaal een smak geld betaalde en het huurcontract binnenhaalde.

Onder meer Marc Verwilghen, gewezen minister van justitie, heeft er nu zijn advocatenpraktijk. En dus verhuisde galerie Het Zwart Huis naar een gelijkvloers op de dijk waar Philip Aquirre een bescheiden maar boeiende tentoonstelling opbouwde.

Philip Aguirre Y Otegui en zijn boot

Philip Aguirre (1961) is een Belg van Baskische oorsprong. In Nieuwpoort toont hij zijn Gaalgui, een boot uit Senegal die rechtop staat. Het waarom daarvan vertellen we wanneer we Nieuwpoort aandoen en het politieke statement van Aguirre zullen toelichten.

In Knokke, toont hij onderdelen van een dergelijke boot waarmee zovele Senegalezen de overtocht waagden naar de Canarische eilanden, soms de verdrinkingsdood tegemoet.

Daarnaast een serie oude toeristische prentbriefkaarten. Hij heeft ze ruim tien jaar geleden gemaakt maar wil ze nu pas tonen. Het zijn kleine collages, subtiel bijgewerkt met acryl.

Op het eerste gezicht zijn het absurde taferelen. Een panoramisch beeld van Palermo smukt hij op met een bussel asperges en de baai van Napoli krijgt een bal olijven en lichtreclames van Phlips en Cinzano. Absurd, bizar, … maar het werkt, het raakt de bezoeker. Kaarten met Arabische teksten gaat hij verfraaien met geometrische vormen.

Aguirre is een verrassende, vertellende kunstenaar die met groot vakmanschap weet te ontroeren. En dat doen ook zijn beelden, meestal uit terracotta omdat brons een te duur materiaal is geworden.

"Het nieuwe badoord Duinbergen"

Een flinke wandeling over de dijk brengt ons naar de bocht van Duinbergen. We bestijgen de duin. Op het hoogste punt ervan botsen we op een naakte bronzen vrouw. Een krachtig werk van de Duitse kunstenaar Thomas Schutte ( 1954 ).

Om het werk van Peter Rogiers te bereiken – hij heeft hier nieuw werk geplaatst voor Beaufort 03 – lopen we langs het bewust verwilderde park getekend door de Duitser Joseph Stübben (1845-1936). Het was Leopold II die hem naar België had gevraagd. Het was in die periode dat er in ons land veel aandacht was voor urbanisatie en groenbeheer.

Stüben schreef het standaardwerk "Der Städtebau", dat door de toenmalige burgemeester van Brussel Charles Buls werd vertaald naar het Frans. En Stübben en Leopold II die zullen we nog meerdere keren tegenkomen tijdens onze lange kustwandeling.

In 1901 tekende Stübben de plannen voor wat toen werd genoemd "het nieuwe badoord Duinbergen". En daar aan de voet van de duinen staat A Fisherman’s Friend, een monumentale grillige figuur uit aluminium. In de gids lezen we dat het associaties oproept met een figuur die druipend van moerasdrek uit het duistere water komt.

Peter Rogiers (1967) kwam in 1994 sterk aanzetten in het wereldje van de beeldhouwers. Op zijn 21e begon hij aan een grafische opleiding. Hij wilde striptekenaar worden maar zijn carrière nam een andere wending. De invloed van het stripverhaal is goed voelbaar.

Het is prettig te lezen hoe Peter Rogiers werkt: "Het fijnste moment is als je je plots verliest in het maken, als je verstand leeg is. Er ontstaat dan een interactie tussen de ratio en het onderbewuste, waarbij er ongelooflijk snel van het ene naar het andere wordt geswitcht. Je leeft wel in een voortdurende staat van concentratie."

Peter Rogiers wringt aan zijn figuren, aan armen en benen, wars van evenwicht of balans, en toch vertoont het resultaat iets van harmonie, een poging tot schoonheid.

We stappen terug naar de hoge duin: we kijken van Duinbergen naar Knokke. Dit beeld van onze kust verdient een foto: één lijn flatgebouwen; geen meter onbenut, de kustlijn lijkt wel een vesting. Wie op zee is, mag niet zien wat er zich in het hinterland afspeelt. We zien een mikmak van stijlen en vooral stijlloosheid. En toch: dit gammele uitzicht fascineert. Is dit een nieuwe uiting van harmonie? Een poging tot schoonheid in de 21e eeuw?

Yves Jansen

Beaufort 03

Mu.ZEE, Romestraat, Oostende
www.kunstmuseumaanzee.be
www.beaufort03.be
Philip Aguirre tot 30 juli in het Zwarte Huis