Nooit meer roken als een Turk?

Turkije gaat Europa achterna en verstrengt vanaf vandaag de wetgeving op het gebruik van tabak. In spots op radio en televisie en op affiches in het straatbeeld klinkt het ambitieus: "Een rookvrij Turkije". Het beleid geeft daarmee blijk van gezond verstand, maar loopt tegelijk het risico een eeuwenoude cultuur op te offeren.
De uitdrukking "roken als een Turk" bestaat niet alleen in het Nederlands, en dat is geen toeval. Turkije is één van die landen die prat kan gaan op een echte rookcultuur. Miljoenen rokers wereldwijd raakten in het verleden verslingerd aan de "Finest Turkish blend", afkomstig van tabaksplantages op het grondgebied van het toenmalige Ottomaanse Rijk, en ook vandaag nog zijn tabakswaren in Turkije aanzienlijk goedkoper dan in Europa. Het percentage rokers ligt er aanzienlijk hoger dan in Europese landen, en het aantal mensen dat als gevolg van roken vroegtijdig overlijdt, wordt in Turkije op 110.000 per jaar geschat.

Rookcultuur of niet, het weerhoudt de Turkse regering er niet van om een ambitieus actieplan uit te voeren tegen het nuttigen van tabaksproducten. Vorig jaar al werd de wet aanzienlijk verstrengd door roken te verbieden in kantoorgebouwen, scholen, in het openbaar vervoer, in winkelcentra en sportinfrastructuur – zelfs in de openlucht.

Vanaf vandaag komen daar ook cafés, restaurants, bars en theehuizen bij, en het is vooral bij die laatste waar het schoentje wringt. In elke Turkse binnenstad vind je immers de zogenoemde nargile-cafés, plaatsen waar mensen specifiek naar toe komen om de waterpijp te roken. Ze zijn een populaire pleisterplaats voor jong en oud en horen bij het Turkse straatbeeld zoals de moskee, de hammam en de bazaar. In een stad als Istanbul hebben een aantal van die "rookcafés" een legendarische status en zijn ze al eeuwenlang het trefpunt van intellectuelen en studenten. De laatste jaren kende de nargile-cultuur zelfs een heropflakkering en werd het roken ervan als trendy ervaren.

De uitbaters van waterpijp-cafés zijn bevreesd voor de gevolgen van het rookverbod. Volgens de letter van de wet kan immers in gesloten ruimten niet meer gerookt worden. Tijdens de zomermaanden verkiezen de waterpijprokers sowieso de straat of het terras, maar wat als het weer verslechtert? De uitbaters van de nargile-cafés pleiten voor een aparte status, zoals die bijvoorbeeld geldt voor restaurants en bars die alcohol willen serveren in de onmiddellijke nabijheid van een moskee. Het ministerie van Toerisme kan voor dat soort zaken uitzonderlijk een certificaat afleveren.

De Turkse overheid lijkt zich van het probleem bewust te zijn en beloofde alvast een zachte overgang. Een Turkije zonder waterpijp-cafés is inderdaad moeilijk denkbaar.
Dirk Vermeiren (correspondent in Turkije)