Instinctieve geweld in "nieuwZwart"

"nieuwZwart" is de jongste productie van choreograaf Wim Vandekeybus en zijn gezelschap Ultima Vez. De voorstelling ging de voorbije maanden in première in Parijs en Amsterdam. De Belgische première was dit weekend voor Theater Aan Zee, waar Vandekeybus twee keer het Casino Kursaal van Oostende liet vollopen.
Voor "nieuwZwart" trok Wim Vandekeybus een stel nieuwe, jonge dansers aan. Auteur Peter Verhelst, waarmee Wim Vandekeybus samenwerkte voor onder andere "Scratching the inner fields" en "Blush", zorgde voor een poëtisch-donkere tekst die een prominent element geworden is in de voorstelling.
Maar master of ceremony is Mauro Pawlowski. Samen met twee steengoede muzikanten beitelt deze prince of the dark "nieuwZwart" uit geluidsmuren van staal en gebroken glas. De gitaarrifs, het donkere tromgeroffel en de indrukwekkende soundscape sturen de Australische Kylie Walters en de dansers, samen met het publiek, het donkere woud in. Het onbekende woud dat de tekst van Verhelst suggereert.

Van achter het - tegenwoordig haast obligaat geworden - gaas begint "nieuwZwart". In een vaag schijnsel (dat de zichtbaarheid in een grote zaal als het casino Kursaal niet overal ten goede komt) bewegen de dansers in een magisch landschap. Dat roept zowel associaties op aan een desolaat maanlandschap als aan een fictief duister sprookjesrijk, bedekt met een laag goud. Dat goud blijkt een gigantische deken die aan de ene zijde goudkleurig is, en aan de andere kant zilverachtig blinkt.

Hieronymus Bosch in hell

Het gaas gaat omhoog, het doek wordt weggetrokken, eronder verschijnt een donker vlak met vage witte cirkels die zwarte gaten lijken te omvatten. Tegen die ondergrond zien de bleke, naakte lichamen van de liggende dansers er fragiel en hulpeloos uit. Hun spastische, schijnbaar ongecontroleerde bewegingen, hun angstige kreten en dreigend gehijg wekken de indruk dat het onheil net geschied is. Hieronymus Bosch in hell, zo lijkt het wel.
Het licht versterkt. Een zwevend platform boven de scène wordt zichtbaar, met daarop de drie muzikanten die de voorstelling voortstuwen met hun opzwepende muziek, die soms doet denken aan de gitaarsound van Sixteen Horsepower, soms gevaarlijk overhelt naar black metal en soms met een explosie van geluid de stilte aankondigt.

De Australische Kylie Walters, die in "Menske" een van de vorige producties van Vandekeybus al indruk maakte, brengt de Engelse tekst van Peter Verhelst magistraal. Die tekst is gebaseerd op Verhelsts dichtbundel "Nieuwe sterrenbeelden". Walters is in het wit gekleed en waadt door de voorstelling terwijl ze de poëtische beelden van Verhelst voelbaar maakt.

"Mijn hoofd tegen de muur als tegen de handpalm van iemand", het is een van de ongrijpbare, zacht schurende beelden die blijven hangen. Dat soort straffe beelden in Verhelsts taal maken dat je als toeschouwer de tekst wil blijven volgen, maar de woorden komen - als in een song - slechts af en toe bovendrijven in het geheel. Ook het poëtische en associatieve karakter van de tekst dragen daartoe bij.

Pawlowski en Kylie Walters

Visueel werkt "nieuwZwart" eveneens heel associatief. Dat levert mysterieuze, eigentijdse beelden op van mannen in donkere outfits die met blauwwitte lampen door een postapocalyptisch universum dwalen. Die figuren creëren ritmes door op de huid van de dansers te tikken met een zekere regelmaat.
En de dansers bewegen ogenschijnlijk toevallig maar zeer gestructureerd en energiek. Ze vallen, springen, botsen tegen elkaar aan met het instinctieve geweld dat veel voorstellingen van Wim Vandekeybus zo indrukwekkend maakt.

Toch moet "nieuwZwart" het vooral hebben van de muziek en de présence van Mauro Pawlowski. Niet in het minst omdat de muziek de drive bepaalt van de voorstelling. Haast concertgewijs bouwt de spanning van nummer tot nummer op, om daarna een moment van rust in te lassen. Een van de sterkste scènes is het moment waarop Pawlowski in dialoog lijkt te gaan met Kylie Walters en een flard van Verhelsts tekst half herhaalt. Niet toevallig nemen de muzikanten alsmaar meer het voorplan in, en betreden ze als donkere ridders van de nacht het podium. "nieuwZwart" had nog net iets meer van dit soort momenten mogen hebben.

Karlien Vanhoonacker

nieuwZwart

van Wim Vandekeybus en Ultima Vez,
tekst Peter Verhelst
muziek Mauro Pawlowski

Op tournee door Vlaanderen in het najaar en ook nog in Budapest, Bern, Berlijn, Rotterdam, Groningen, Utrecht, Dordrecht,…

www.ultimavez.com
www.theateraanzee.be