Het leven als een visbokaal

In Frankrijk is de roman "L’elégance du hérisson" van Muriel Barbery (in het Nederlands vertaald als "Elegant als een egel") inmiddels een bestseller van formaat, maar de jonge Franse scenariste-cineaste Mona Achache heeft niet op dat fenomenale succes gewacht, want reeds kort na de publicatie kon ze, samen met haar (Belgische) producente Anne-Dominique Toussaint, de filmrechten te pakken krijgen en zo haar eerste bioscoopfilm realiseren.
Het verhaal situeert zich grotendeels in en rond zo’n deftig, ouderwets appartementsgebouw in één van de betere wijken van Parijs. Daar woont de elfjarige Paloma (rol van Garance Le Guillermic) met haar ouders.
Paloma is een heel slim, vroegrijp meisje. Zij observeert het leven van de volwassenen rondom haar en komt tot de conclusie dat hun mediocre bestaan nog het best vergeleken kan worden met zo’n glazen bokaal, waar de goudvisjes eindeloos rondjes draaien en steeds weer tegen de wand aanbotsen.

Daar heeft zij dus geen zin in en daarom heeft zij besloten, op het einde van het schooljaar als ze twaalf jaar zal geworden zijn, zelfmoord te plegen. Maar voor het zover is, wil ze eerst met haar kleine filmcamera vastleggen hoe absurd het leven wel is.

Vrolijke en verrassende satire

Dat klinkt misschien luguber als uitgangspunt, maar dat is de film allerminst geworden. Het is veeleer een vrolijke en verrassende satire.
Via Paloma en haar camera leren we niet alleen haar familie kennen, met onder meer een licht neurotische moeder die tegen de planten praat, maar ook de huisbewaarster Renée (glansrol van Josiane Balasko).

Die vijftigjarige, discrete en onopvallend geklede weduwe beantwoordt op het eerste gezicht aan alle clichés in verband met zo’n typische stugge conciërge.
Maar wat het boek en nu dus ook de film onder meer duidelijk willen maken is hoe dergelijke vooroordelen en stereotypes vaak nergens op slaan.
Niemand in het gebouw besteedt veel aandacht aan Renée en dus weet ook niemand dat zij sinds jaar en dag een fan is van Japanse films en de Russische literatuur. Dat is één van de wonderlijke zaken die Paloma zal ontdekken.

Maar zij is niet de enige. Want als er een nieuwe eigenaar in het gebouw komt wonen, namelijk de oudere Japanner Kakuro Ozu (rol van Togo Igawa), zal hij het zijn die de teruggetrokken vrouw op een rustige, beschaafde maar gedecideerde manier uit haar zelfgekozen isolement wil halen.

Leven hoeft niet als visbokaal te eindigen

We verklappen hier niet echt een groot geheim als we vertellen dat de vroegwijze Paloma op die manier zal ontdekken dat het leven van volwassenen niet altijd in een visbokaal hoeft te eindigen. Maar het zijn toch ook niet altijd aangename verrassingen die het leven voor ons in petto heeft...
Deze charmante film is zowel grappig als ontroerend, zowel realistisch als sprookjesachtig. Gevoelig ook, maar niet te melig. De symboliek van de egel uit de titel is zonder meer duidelijk. Mensen zetten hun stekels op om zich te beschermen. Omdat ze zich kwetsbaar voelen en bang zijn van de buitenwereld. Omdat ze het oordeel van de anderen vrezen.

Elegantie is misschien niet het eerste waar men aan denkt als men zo’n egel ziet, maar wie de moeite neemt om goed te kijken, kan toch allerlei verborgen kwaliteiten ontdekken. Het leven zoals het ook kan zijn. Of toch soms zou moeten zijn.

Jan Temmerman

Le hérisson

regie: Mona Achache
met: Josiane Balasko, Anne Brochet, Galance Le Guillermic, Togo Igawa