Een morele kwestie

Politicoloog Carl Devos (Universiteit Gent) laat elke zaterdag zijn licht schijnen op het reilen en zeilen in de Belgische politiek.
Na een bericht in de Franse krant Libération is in Frankrijk een groot debat ontstaan over de provisie van 1 miljard euro die BNP Baribas wil opzijzetten voor de uitbetaling van bonussen aan zijn beurstraders. Dat roept veel publieke verontwaardiging op, zeker omdat de Franse belastingbetaler de bank nog niet zo lang geleden met vele miljarden is moeten bijspringen. Zelfs president Sarkozy komt tussenbeide.
 
Als het regent in Parijs, druppelt het in Brussel, zo valt wel eens te horen. Maar in politiek Brussel schijnt voor wie achterbleef de zon. Vele andere politici trokken voor een welverdiende vakantie naar verre oorden. Behalve enkele wakkere parlementsleden uit de oppositie bleven de regering en politieke zwaargewichten stil over deze morele kwestie.

Het gaat in deze niet zozeer om de vraag of de Belgische overheid als grote aandeelhouder de uitbetaling van bonussen al dan niet kan tegenhouden. Het gaat erom of de Belgische overheid dat wil, en dus minstens te kennen geeft dat ze deze beslissing betreurt en afkeurt.

Straks, over een maand, zal diezelfde Belgische regering ons diep in de ogen kijken en zeggen dat we samen, iedereen dus, inspanningen moeten leveren om het grote Belgische overheidstekort af te bouwen. Dat tekort is er onder andere gekomen door de financiële crisis, omdat de Belgische staat een paar banken moest redden. Die kwamen in moeilijkheden door een explosieve cocktail van hebzucht, kortetermijndenken en overdreven risicogedrag. Kortom, door beslissingen van mensen, van bankiers.

De Belgische regering zal ons dus om inspanningen vragen onder andere om de fouten van bankiers terug te betalen. Bonussen uitbetalen aan traders die de bank blijkbaar weer aan goede cijfers hebben geholpen, kan misschien wel binnen de regels van de G20 vallen, in landen waar de belastingbetaler moest bijspringen, valt ze buiten de politieke moraal. Die is nog minder dwingend dan de regels van de G20, maar toch kan ze de politici pijn doen.

Het is immers een kwestie van geloofwaardigheid. Als iedereen inspanningen moet leveren, dan ook de traders in een bank waar de Belgische overheid toch minstens een stem kan laten horen. Maar die stem bleef oorverdovend stil. Waarom? Omdat het vakantie is? Omdat de Belgische regering geen probleem ziet in die bonussen? Omdat ze die zaak niet belangrijk vindt? Omdat er een akkoord is met de bank? Geen van de voorgaande redenen klinkt overtuigend.

De Belgische overheid is het grootste slachtoffer van de crisis, schreef De Standaard op dinsdag. Ze kan maar 40 procent van de eigen uitgaven financieren. De federale overheid is goed voor de helft van het totale Belgische overheidstekort. Die overheid haalt zelf 134 miljard inkomsten op via belastingen en de sociale zekerheid, maar houdt daar zelf maar 8 miljard van over, terwijl ze voor haar eigen werking 18 miljard nodig heeft. De inkomsten lopen door de crisis terug, de groeiende uitgaven die de vergrijzing met zich meebrengt, komen vooral ten laste van de federale overheid.

De Belgische regering heeft dus inderdaad een probleem en moet ons dus vragen om bij te springen. Alleen, als de Belgische overheid aan ons wil vragen om inderdaad inspanningen te doen, dan moet ze diegenen die deze crisis mee veroorzaakten maar daar blijkbaar al geen last meer van hebben, minstens moreel zwaar op de vingers tikken. Anders ontbreekt het die overheid aan geloofwaardigheid om aan ons te vragen om wel de factuur te dragen. En de Belgische regering zal nog een paar keer op haar verantwoordelijkheid gewezen worden: zo lang er geen staatshervorming komt, is er geen oplossing ten gronde mogelijk. En net die staatshervorming wil een belangrijk deel van de federale regering, namelijk PS, MR en CDH, liefst zo laat en zo klein mogelijk houden.

De begrotingsdiscussie in september zal veel meer dan een boekhoudkundig een politiek en zelfs moreel debat worden. Wie moet wat bijdragen? In welke mate moeten de zieken en de zwaksten gespaard worden? In welke mate kunnen de sterken nieuwe lasten verdragen? Kunnen we geld halen bij de superrijke energiereuzen die hier geen belasting betalen? Moeten we de financiering van België in de toekomst niet anders organiseren? Enzovoort.