De groene relance

Op 3 oktober legt Mieke Vogels de groene voorzittershamer neer. Dat had ze al, is te lezen in De Standaard, voor de verkiezingen beslist. Toch zal onvermijdelijk de indruk ontstaan dat ze opstapt na het tegenvallend verkiezingsresultaat.
Daarmee is Groen! samen met Open VLD de tweede partij die in het najaar een nieuwe kopman of -vrouw mag kiezen. Net zoals bij de Vlaamse liberalen is die wissel bij Groen! de aanleiding om zich te beraden over de fundamentele partijkoers.

Bij de SP.A zijn ze daar na de desastreuze regionale verkiezingsuitslag ook heel erg aan toe. Maar omdat de Vlaamse socialisten ondanks verkiezingsverlies de onderhandelingen wonnen en weer meebesturen en omdat voorzitter Gennez eindelijk als de echte baas wordt aanzien, is bij de SP.A de verleiding groot om de partij niet fundamenteel in vraag te stellen en na alweer een of ander zelfstudietje over te gaan tot de orde van de dag. Zo’n herbronning is ook behoorlijk lastig als je meebestuurt.

Nochtans verloor de SP.A de verkiezingen veel meer dan Groen! Tenminste, als we naar de nuchtere cijfers kijken. Het verschil is dat Groen! vooral verloor t.a.v. de verwachtingen en dat de SP.A tegen alle verwachtingen in de totale neergang kon vermijden. En dus stapt Vogels op en zit Gennez sterker dan ooit te voren.
Vogels maakt de juiste analyse: haar vertrek is een verstandige beslissing. Groen! verliest met Volgens een herkenbare en bekende voorzitter die weet hoe met het grote publiek te communiceren.

Een van de grote sterkhouders van de Vlaamse politiek, waarvan ze er bij Groen! alleen maar te weinig hebben. Maar Vogels zou als – intern ook niet langer onbesproken – boegbeeld bij de volgende federale verkiezingen wellicht slijtageverschijnselen vertonen. De generatiewissel in de federale en Vlaamse fracties kan nu aan de partijtop doorgetrokken worden. En een pijnlijke vraag of Groen! nog een keer met Vogels naar de kiezer moet, is daarmee ook vermeden.

Wel talent, maar moeilijk verhaal

Groen! heeft gelukkig, in verhouding tot de zetelsterkte van die partij, behoorlijk wat volk in huis dat het roer kan overnemen. Jong talent. Moeilijker dan een geschikte opvolger vinden wordt het om een gepast antwoord te bieden op de vraag waarom Groen! dik onder de verwachte 10% en mogelijke regeringsdeelname is gebleven. Dat de partij, zoals Vogels in haar ontslagbrief schreef, zelf te weinig binding heeft met haar kiezers, te weinig leden heeft die als groene ambassadeurs kunnen optreden en het niet moet hebben van dure campagnes, zijn nog de minste van de problemen.

Het groene programma is soms ingewikkeld en zoals het rode moeilijk verkoopbaar omdat het vaak nu individuele inspanningen vraagt die pas morgen collectief renderen. Bovendien valt het nieuws dat de economie fundamenteel moet veranderen slecht in onzekere tijden. Dan zijn veel kiezers op zoek naar politici die meer zekerheid en houvast bieden. Het interessante verhaal over de groene economie, die ecologie en economie verzoent, kwam te laat. Het werd te snel en te weinig voorbereid naar de kiezer gegooid. Dat ecologische investeringen banen kunnen redden en opleveren gaat er bij veel kiezers nog niet in. Bovendien verengde Groen! zich daarmee helemaal tot het groene milieuthema. Het ging over economie en jobs, maar velen hoorden vooral een milieu- of natuurpartij aan het woord.

Groen! raakt moeilijk van haar single issue-verleden verlost en slaagt er onvoldoende in om via het ecologisme thematisch en electoraal te verbreden tot een rood-groene partij met relevante standpunten over tal van onderwerpen. De partij heeft opvallende, alternatieve voorstellen over de mens in de samenleving, zoals onthaasting, de welzijnscrisis die velen treft of de mantelorganisatie van zorg, maar botst op veel scepsis over de haalbaarheid en betaalbaarheid daarvan. Dat ze daar bij Groen! ook kunnen rekenen willen vele kiezers niet aannemen, of ze willen de gevolgen van die berekeningen niet aanvaarden.

Groen! moet al haar hele bestaan tegen vooroordelen vechten en sukkelt dus met een communicatieprobleem. De partij blijft kwetsbaar voor het imago van onrealistische ideetjespartij die als het op de harde problemen aankomt, zoals de crisis, sociale zekerheid, justitie of staatshervorming, minder relevant is.

Dat Ecolo zoveel beter scoort dan Groen! heeft o.a. te maken met de meer linkse onderstroom in Franstalig België, het feit dat Ecolo er soms ook heel wat politiek ontevreden kiezers (bv. van PS) kan opnemen, een sterk alternatief- en vernieuwingsimago heeft en dat het toppersoneel ervan bovendien zeer populair en hip is. In Vlaanderen heeft Groen! veel van die groeihormonen niet mee. Daar telt de intrinsieke overtuigingskracht veel meer, en daar schort het bij Groen! vaak aan. Dat geldt ook voor de populariteit van de kopstukken. Die zijn vaak wel capabel, maar in een populariteitswedstrijd, die verkiezingen vaak zijn, koop je daar geen brood mee.

De vervanging van Vogels is op korte termijn veel zichtbaarder dan het rendement van een fundamentele partijbevraging, maar op middellange termijn is dat zeker niet de belangrijkste beslissing. Vogels vervangen zal niet evident zijn. Groen! herlanceren opdat de partij zich in 2011 of eerder nu eindelijk eens comfortabel kan losrukken uit die vervelende kiesdrempelzone, is dat nog veel minder.