Michael Moore neemt de bankwereld op de korrel

Nu een financiële meltdown zowat de hele wereld de stuipen op het lijf heeft gejaagd, zit Michael Moore met zijn nieuwe documentaire "Capitalism: A love story" wel heel dicht op de actualiteit, ook al was hij reeds met dit project bezig vóór de bankwereld in ademnood geraakte en met de billen bloot moest.

Zoals iedereen wel weet, is er een verschil tussen gelijk hebben en gelijk krijgen. Ook de timing kan daarbij belangrijk zijn. Toen de Amerikaanse documentairemaker Michael Moore in 2004 uitpakte met "Fahrenheit 9/11" waarin hij poneerde dat George W. Bush een slechte president was voor Amerika en dat de oorlog in Irak een verkeerde keuze was, kon dat de herverkiezing van Bush niet verhinderen.

En toen hij in 2007 met "Sicko" een hallucinante analyse maakte van de gezondheidszorg in de States, stond het "healthcare"-debat, zoals dat inmiddels door de huidige president Barack Obama gevoerd werd, nog niet zo prominent op de agenda.

Nu een financiële meltdown zowat de hele wereld de stuipen op het lijf heeft gejaagd, zit Michael Moore met zijn nieuwe documentaire "Capitalism: A love story" wel heel dicht op de actualiteit, ook al was hij reeds met dit project bezig vóór de bankwereld in ademnood geraakte en met de billen bloot moest.

Subtiliteit en nuancering zijn nooit zijn sterkste kanten geweest, maar dat geldt evenzeer voor zijn talrijke tegenstanders die steevast roepen dat Michael Moore een "Amerika-hatende communist" is. Dat zullen ze na "Capitalism: A love story" - dat trouwens eindigt met een soort big band-versie van "De Internationale" op de klankband - natuurlijk blijven doen, ook al betreft het hier zeker geen schuimbekkende aanklacht tegen het kapitalisme.

Ludieke provocaties

Integendeel bijna, want de film bevat allerlei archiefmateriaal en zelfs homemovies (met de jonge Michael Moore in de jaren 50 en 60) waarin bij voorbeeld getoond wordt hoe vader Moore met zijn arbeidersloon zijn gezin kon onderhouden, compleet met eigen huis en auto. Dat staat echter in scherp contrast met recente interviews met luchtvaartpiloten, die momenteel zo onderbetaald worden dat ze een tweede job nodig hebben om rond te komen.

Of met schrijnende beelden van families die, nu de hypothecaire luchtballon gesprongen is, uit hun huizen worden gezet.
Wat Michael Moore dus vooral dwarszit, zijn de obscene excessen en bijhorende malversaties, die van het kapitalisme niet langer de economische pleitbezorger van vrij ondernemen en concurrentie hebben gemaakt, maar een perverse vrijgeleide om op korte tijd en zonder noemenswaardige inspanningen stinkend rijk te worden.

Hebzucht als voornaamste, zeg maar enige betrachting. Deze documentaire richt zijn pijlen dus vooral op de plutocratie en vraagt zich af waarom een democratie als de Verenigde Staten dat zomaar toelaat. Een plutocratie waarin grote bedrijven bij voorbeeld levensverzekeringen afsluiten op naam van hun personeel, waarbij zijzelf en niet de familie van hun overleden werknemers uitbetaald worden.

Michael Moore doet wel meer dan zichzelf opvoeren in die oude familiefilmpjes over een gelukkige jeugd. Hij vertelt bij voorbeeld ook hoe hij als tiener van plan was om later priester te worden. Geen toeval dus dat hij nu ook enkele priesters ten tonele voert, die het ongebreidelde kapitalisme onrechtvaardig, immoreel en zelfs zondig noemen.

Zoals gebruikelijk komt Michael Moore nu ook regelmatig in beeld in enkele typische sequenties, waarin hij het geld van de Amerikaanse belastingbetalers, waarmee de overheid recentelijk de banken gedepanneerd hebben, gaat terugvragen. Verbaast het iemand dat hij bij geen enkele grootbank voorbij de security geraakt?

Dergelijke ensceneringen kunnen makkelijk afgedaan worden als ludieke provocaties en zo zijn ze ook wel bedoeld. Zelf beschouwt Michael Moore humor duidelijk als het lepeltje suiker om de bittere pil van zijn boodschap te helpen doorslikken. Want slikken moeten we bij "Capitalism: A love story" allemaal.

Jan Temmerman

Capitalism: A love story

regie Michael Moore
met Michael Moore
release woensdag 6 januari