Driekoningen? Neen: Wijzen, en wie sprak er van 3?

Driekoningen, Driekoningen, geef mij nen nieuwen hoed… De meeste kinderen en volwassenen kennen het liedje uit het hoofd, maar klopt dat wel: drie koningen? De apostel Matteüs had het alleszins zo niet geschreven.

Matteüs beschrijft in zijn tweede boek hoe enkele Wijzen uit het oosten een ster zien en deze zijn gevolgd tot in Bethlehem, waar ze Jezus hebben begroet als de pasgeboren koning der joden. Opvallend: nergens spreekt Matteüs van “koningen”, hij heeft het over “Wijzen”. En dat het 3 Wijzen waren, daar spreekt Matteüs ook niet over.

In de 4e eeuw hebben de christenen uit het Byzantijnse Rijk op 6 januari een feestdag ingevoerd zoals de katholieke Kerstmis om de verschijning van de vleesgeworden Zoon van God op aarde te vieren. De feestdag kreeg de naam “epifanie”, wat het Grieks is voor “verschijning”. De feestdag moest niet alleen de geboorte van Jezus herdenken, maar ook het bezoek en de aanbidding van de Wijzen uit het oosten, en de doop van Jezus door Johannes de Doper.

Maar de rooms-katholieke kerk vierde de geboorte van Christus toen al op 25 december, ter vervanging van het Romeinse feest van de god Mithras. De rooms-katholieken hebben 6 januari wel overgenomen, maar alleen om de aanbidding van de Wijzen te vieren, de dag waarop Christus een gezicht kreeg voor de buitenwereld. De othodoxe christenen vieren op 6 januari nog altijd de geboorte, de verschijning en het doopsel van Christus.

Hoe komen we van Wijzen naar 3 Koningen?

De feestdag heet nu “Driekoningen”, maar het is niet zeker of het gezelschap wel met z’n drieën was. De apostel Matteüs vertelt alleen dat ze drie cadeaus mee hadden: goud, wierook en mirre. In latere kerstverhalen, onder anderen van de theoloog Origenes in de 3e eeuw, wordt gesproken van drie Wijzen die allemaal een cadeau bij hadden. Drie cadeaus, dus drie wijzen.

Onder invloed van nog andere kerstverhalen, zoals die van Tertullianus, zijn de Wijzen van Matteüs uiteindelijk koningen geworden. Tertullianus las het verhaal van Matteüs in het licht van het boek Jesaja uit het Oud Testament. Daarin staat: “Volkeren komen naar uw licht, koningen naar de glans van uw dageraad. ... Een vloed van kamelen zal u overdekken, dromedarissen van Midjan en Efa; alle bewoners komen uit Seba, met goud en wierook beladen." (Jesaja 60, 3.6).

Dankzij deze interpretatie zijn de Wijzen koningen uit het oosten geworden en hebben ze hun reisweg tot in Bethlehem per kameel afgelegd. In de 8e eeuw kregen de koningen ook een naam: Caspar, Melchior en Balthasar.