Tutu verrukt dat hij afstamt van Bosjesmannen

Wetenschappers hebben het genoom van twee zwarten uit Zuidelijk Afrika volledig in kaart gebracht. Ze deden daarbij verrassende ontdekkingen over de genetische verscheidenheid bij Afrikanen en over de afstamming van aartsbisschop Tutu.

De resultaten van het onderzoek staan in het vakblad Nature. Het genoom is het geheel aan genetische informatie van een mens of een ander organisme. Tot nog toe was slechts van negen mensen het volledige genoom ontrafeld, van zes Europeanen, een Chinees, een Koreaan en een Yoruba uit Nigeria.

Nu is het genoom van een Bosjesman uit Namibië en dat van de Zuid-Afrikaanse aartsbisschop Desmond Tutu (grote foto) helemaal in kaart gebracht, en dat van drie andere stamoudsten van de Bosjesmannen gedeeltelijk. De Bosjesmannen (kleine foto) leven in de Kalahari-woestijn en hun gezamenlijke afstamming gaat zo'n 27.000 jaar terug. Dat maakt van hen de oudste nog levende bevolkingsgroep op aarde. Tutu was in het onderzoek opgenomen omdat hij behoort tot de Bantoe, een grote groep van meer dan 400 verwante volkeren en talen in Afrika.  

Grote verscheidenheid

Wetenschappers weten al lang dat er genetisch gezien bij mensen geen sprake is van rassen en dat Afrika, dat de bakermat is van de moderne mens, de grootste genetische verscheidenheid heeft. Dat komt omdat de mensheid in Afrika ontstaan is en er grote groepen daar gebleven en geëvolueerd zijn, terwijl Europeanen en Aziaten ontstaan zijn uit kleinere populaties die geëmigreerd zijn.

Nu is gebleken dat twee Bosjesmannen die verschillende talen spreken, genetisch meer verschillen dan een Europeaan en een Aziaat. Een van de Bosjesmannen had een gen dat het verlies van water en zout door zweten beperkt, en alle vier Bosjesmannen hadden genen die zorgen voor sterkere beenderen. Verder werden 1,3 miljoen kleine genetische variaties gevonden die nog nooit eerder gevonden waren in menselijk DNA.

Het genoom van aartsbisschop Tutu, van wie de moeder een Tswanta is en de vader een Nguni, de twee grootste groepen binnen de Bantoe-familie in zuidelijk Afrika, leverde ook een verrassing op. Het bleek namelijk dat hij langs moeders kant rechtstreeks afstamt van Bosjesmannen. In een reactie zei Tutu dat hij "verrukt is en zeer fier af te stammen van een dergelijk zeer wijs volk". Tutu en een van de Bosjesmannen hadden ook veel meer verschillende kleine mutaties die bekendstaan als SNP's, single nucleotide polymorphisms, dan ooit gevonden werden bij de andere ontrafelde genomen.

De ontrafeling van de genomen kan uitwijzen hoe mensen zich aanpassen aan veranderende omstandigheden. Ze kan ook leiden tot het ontwikkelen van betere geneesmiddelen. Afrikanen worden vaak niet betrokken bij het uittesten van nieuwe medicijnen terwijl het meer en meer blijkt dat individuele genen bepalen hoe iemand reageert op geneesmiddelen.