Nederlandse regering valt over Afghanistan

In Nederland is de regering-Balkenende IV gevallen over de inzet van de Nederlandse troepen in Afghanistan. Na uren nachtelijk crisisberaad heeft de PvdA van Wouter Bos beslist om uit de regering te stappen.

De coalitiepartners CDA, PvdA en ChristenUnie hebben geen vertrouwen meer in elkaar om samen voort te regeren. "Waar vertrouwen ontbreekt, is een poging om het over de inhoud eens te worden bij voorbaat tot mislukken gedoemd", zei premier Jan Peter Balkenende vanmorgen. De regering-Balkenende IV is gevallen over de kwestie-Afghanistan. 

Bij de start van de regering was overeengekomen om de Nederlandse troepen eind dit jaar terug te trekken uit de Afghaanse regio Uruzgan. De NAVO heeft gevraagd of Nederland de missie wil verlengen, maar de PvdA wil niet ingaan op die vraag. 

Het CDA van premier Balkenende en de andere coalitiepartner ChristenUnie wilden de vraag van de NAVO niet meteen afwijzen. De PvdA eiste dat de twee coalitiepartners het verzoek van de NAVO wel definitief zouden afwijzen.

Gisterenmiddag was de regering bijeengekomen over de kwestie, maar de twee partijen bleven lijnrecht tegenover mekaar staan. De hele namiddag en nacht is gediscussieerd. Rond 3 uur vannacht heeft premier Balkenende nog een ultiem voorstel op tafel gelegd, maar de PvdA-ministers hebben dat niet aanvaard. 

Naar verluidt stond in het voorstel dat de regering nog alternatieven zou zoeken voor een Nederlandse deelname aan de NAVO-troepenmacht in Afghanistan. PvdA bleef eisen dat de andere coalitiepartners de vraag van de NAVO zouden afwijzen.

Even later kondigde premier Balkenende aan dat de ministers van de PvdA opstappen en dat de andere ministers hun portefeuille ter beschikking stellen.

PvdA: "We mochten niets zeggen"

De PvdA nam uiteindelijk het besluit om uit de regering te stappen omdat de partij "geen geloofwaardig besluit" kon nemen over de rol van Nederland in Afghanistan.

Partijgezicht Wouter Bos vindt dat de partij niet langer op een "geloofwaardige manier kon deel uitmaken" van het kabinet. De partij van Wouter Bos wilde aan het kabinetsbesluit uit 2007 vasthouden en de missie in Uruzgan eind dit jaar beëindigen.

"Tot op het laatst weigerden CDA en ChristenUnie de politieke realiteit te aanvaarden.” Er was tussen die partijen en de PvdA een "onoverkomelijk en onoverbrugbaar verschil van inzicht”. Volgens Bos mochten de alternatieven die de PvdA aandroeg "niet aan de orde komen”.

Binnen drie maanden nieuwe verkiezingen

Ontslagnemend minister-president Balkenende heeft intussen al telefonisch contact gehad met koningin Beatrix. Zij is momenteel op skivakantie in Oostenrijk. Het is nog onduidelijk wanneer Beatrix terugkeert naar Nederland. Het is ook nog onduidelijk wat er precies is besproken tussen Balkenende en de koningin. Beatrix zou het ontslag van de regering in beraad nemen.

Als de koningin het ontslag van de regering aanvaardt en het ontbindingsbesluit tekent, gaat een periode in van maximaal 83 dagen waarbinnen nieuwe verkiezingen moeten worden georganiseerd. Er is 40 dagen de tijd om lijsten met kandidaten op te stellen voor de Tweede Kamer, maar die periode kan eventueel wat ingekort worden. Volgens de kieswet moeten de verkiezingen dan op de 43e dag na de kandidaatstelling plaatsvinden.

Wellicht zullen de verkiezingen al eind mei of begin juni plaatsvinden. In de tussentijd zouden het CDA en ChristenUnie de lopende zaken afhandelen zonder de PvdA, die uit de regering is gestapt.

De koningin kan ook de ondertekening van het ontbindingsbesluit een tijdje uitstellen, zodat er wat meer tijd is om de verkiezingen te organiseren, maar dat gebeurt meestal alleen als de verkiezingen in de vakantie zouden vallen, wat nu niet het geval zou zijn.

De ontbinding van het kabinet heeft op zich geen invloed op de gemeenteraadsverkiezingen die over anderhalve week worden gehouden op 3 maart. Maar mogelijk beïnvloedt het wel het stemgedrag van de Nederlanders.