"Stars and Models" in Knokke-Heist

In Knokke-Heist loopt naar jaarlijkse traditie het fotofestival met als thema "Stars and models". Het festival waaiert uit over vijf publieke plaatsen en 21 galeries. En opmerkelijk: de privé-initiatieven haken prima in op het thema. Knokke-Heist weet zich zo op te werken tot de top van grote fotomanifestaties. Curator Christophe De Jaeger en zijn ploeg leveren puik werk af, goed voor zeker twee dagen boeiend kijkspektakel.

De begrippen "star" en "model" worden ruim geïnterpreteerd. Het zijn ook politici, zangers, performers en ook de mens zonder gezicht, maar met masker of doos, de mens teruggebracht tot object.

Aan de ingang van de hoofdlocatie – het cultuurcentrum Scharpoord – toont de jonge Gentse fotograaf Boris Ljugov (1981) schijnbaar dakloze en doelloze jongeren. Ljugov is een geëngageerde kunstenaar die zich verzet tegen het kapitalisme met zijn eeuwige goed-nieuws-show en uiterlijk vertoon. Door deze beelden te kiezen in het mondaine en rijke Knokke-Heist maakt de organisatie een politiek statement.

Tim Walker en Cecil Beaton

Peiler van dit fotofestival is de dubbeltentoonstelling Tim Walker en Cecil Beaton. Onderzocht en aangetoond wordt hoe de Britse Tim Walker (1970) beïnvloed werd door de oude reus Beaton (1904-1980). Dit is goed voor bijna honderd jaar fotogeschiedenis bekeken door de ogen van twee grootheden.

Walker is modefotograaf die werkt voor Vogue en Vanity Fair. De mode is voor hem slechts een aanleiding om bijzonder gestileerde, kleurrijke en gedroomde mise-en-scènes en trompe-l’oeileffecten te maken. Hij gaat hierbij als een filmregisseur te werk: eerst de scène uitschrijven, nadien als een storyboard uit tekenen en pas dan begint de voorbereiding namelijk het verzamelen of maken van alle decorstukken en extra large objecten.

Van conceptie tot eindresultaat

Toen wij aan Tim Walker vroegen of hij digitaal of analoog werkt, straalde hij: "Excellent question. I work on paper. Ik fotografeer altijd analoog, ik werk nooit met photoshop, wat je op de foto ziet, was er ook in de realiteit. Kijk eens hier: deze caravan staat in de woning. Wel, die caravan is in de lengte doormidden gezaagd, want anders kon het ding niet door de deur."

"En weet u waarom ik weiger digitaal te werken? Om de geloofwaardigheid. Deze twee auto’s zijn tegen elkaar gebotst, en hier zie je een enigszins verfomfaaid meisje met een stuur in de hand. Deze scène hebben we helemaal opgebouwd. De gelaatsuitdrukking van het meisje is er een van ontreddering, want zij ziet de twee op elkaar gebotste auto’s. Stel dat ik met fotoshop het meisje in deze scène had gewerkt, dan was het resultaat anders. De dramatiek komt dan gespeeld over, nu is hij echt.”

Walker weigert te werken in een witte kubus, ook wel eens studio genoemd. Hij creëert zowel binnen- als buitenhuis zijn eigen wereld. En het mooie van Walker is dat hij foto’s maakt waar niet langer het etiket "mode" opkleeft, maar wel "kunst" of een gedroomde wereld die ons terug doet snakken naar het herlezen van Lewis Caroll (1832-1898), de Engelse deken die met "Alice in wonderland" wereldberoemd werd.

Walker troont ons mee naar de bekende foto van de dame met de lange hemelsblauwe sleep op de wenteltrap.

“Ik was in India en bezocht er vervallen paleizen. Plots zag ik dit interieur. Ik maakt meteen een opname. Thuis heeft een modeontwerper de jurk getekend en uitgevoerd aan de hand van de interieurfoto. Toen alles klaar was nam de crew en het model het vliegtuig naar India en pas dan heb ik deze foto gemaakt.”

Beaton was groot portrettist

In een grote tent op het strand ter hoogte van het Rubensplein is de tentoonstelling Cecil Beaton te zien. Hij was een groot portrettist. In het begin van zijn carrière vond hij de uiterlijke schijn belangrijker dan de weergave van het karakter van de geportretteerde.

Ook Beaton werkte voor Vogue. In 1939 aan de vooravond van de tweede wereldoorlog ging hij aan de slag bij het Britse leger, voor de RAF, British Armed Forces. Hij maakte ook de foto van Winston Churchill in zijn kantoor. De Britse eerste minister was boos op hem, omdat hij onaangekondigd foto’s maakte en terwijl Churchill zijn donderpreek hield klikte het toestel van Beaton nog een keertje.

De geknutselde stijl van Beaton was passé en dat besefte hij ook. Toen Beaton ook nog op het Engelse platteland ging wonen versoberde zijn manier van fotograferen. Hij was ook niet langer meer geïnteresseerd in de mooie smoeltjes van verwaande modellen. In tien jaar tijd leverde Beaton foto’s af die behoren bij de wereldgeschiedenis van de fotografie: de portretten van kunstenaars en artiesten: Francis Bacon (1960), Pablo Picasso (1965) en Rudolf Nurejev (1962).

Het is prachtig dat al deze foto’s in een uitstekend decor en met goede belichting vandaag te bekijken zijn.

Liliane Vertessen

Het was een prima keuze om Liliane Vertessen (1952) uit te nodigen op het fotofestival. Als geen een heeft zij haar lichaam tot kunstobject verheven. In 1981 schokte zij de goegemeente in het Turnhoutse Cultuurcentrum de Warande met haar uitdagende poses.

Politici en critici gebruikten dure woorden: porno, exhibitionisme, kinky en uitdagend. De toenmalige burgervader van Turnhout liet zelfs enkele werken weghalen officieel omdat de veiligheid in het gedrang kwam maar de kunstliefhebber wist wel beter: het ging hem over het erotische karakter van haar foto’s. De laatste jaren werd het stil rond Vertessen: ze ging zich toeleggen op monumentale buitenbeelden. De bekendste zijn "Hemel en Aarde" aan de Brusselse Koning Albert II-laan en "Zien zen zijn" in Hasselt.

Haar vroegere werken staan en hangen zowel in het CC Scharpoord en als in Galerie Zwart Huis, beide tentoonstellingen vullen elkaar wonderwel aan.

Een stralende Vertessen – ze zag er ravissant en gelukkig uit op de persdag – ontkende nogmaals dat zij zelfportretten maakt uit een exhibitionistische noodzaak: “Ik ben geen model en ik wil ook geen model zijn. Ik stel mijn lichaam niet ten toon; ik probeer via mijn lichaam en de fotografie duidelijk te maken wat mijn binnenkant is, wat er in mij leeft, wat mij bezig houdt, wat me fascineert.”

We staan samen met haar in een slaapkamer waar zij eigenhandig het lederen bed heeft genaaid met aan het hoofd een grote foto van haarzelf met een "likkende" zweep. Aan de muren zelfportretten en opschriften in helrode neon, woorden als "Me","Suck" en "Light my fire". En achter het lavabomeubel biedt een ruim raam zicht op Kunst in Huis, de kunstuitleenorganisatie. Een mooie trouvaille is wel dat er daar drie werken van Vertessen aan de wanden hangen.

In Galerie Zwart Huis hangen er een dertigtal zelfportretten – op sommige foto’s verraden de ogen een stevig gebruik van genotsmiddelen - uit de jaren zeventig en tachtig. Drie kleuren overheersen: wit, zwart en rood in alle tinten.

Vroeger was het neonopschrift los van de foto. Voor deze tentoonstelling heeft Vertessen kijkdozen uit plexiglas gemaakt. De foto’s krijgen het gezelschap van kettingen, sterretjes en andere prularia uit de kinky scene. Bij sommige foto’s integreert zij de lijst waardoor die ook deel van het kunstwerk is, bijvoorbeeld door het gebruik van leder of voile.

Vertessen die in 1996 de Cultuurprijs van de Vlaamse Gemeenschap kreeg, vertelde over haar kunstenaarschap: “Ik heb nooit gestudeerd voor kunstenaar, ik ben altijd een kunstenaar geweest. Ik pas trouwens niet in de kunstwereld zoals ik als kind ook niet paste in de wereld van de volwassen. Als artieste heb ik altijd gemaakt wat ik zelf wilde of de wereld het mooi vond of niet.” Liliane Vertessen is een kunstenares wars van modes, tendensen of invloeden.

Paul Nougé en het Belgische surrealisme

Paul Nougé (1895-1967) wordt beschouwd als de theoreticus van het Belgische surrealisme. Eric Min – journalist en auteur van de voortreffelijke biografie over James Ensor – maakte een kleine tentoonstelling over deze merkwaardige poëet en fotograaf.

Hij gebruikte daarvoor een Kodak Box en liet zijn surrealistische vrienden poseren voor geregisseerde scènes. Marcel Lecomte doet alsof hij een brief schrijft, met gesloten ogen en zonder pen. In 1935 maakte hij de klassieke foto van René Magritte, getooid in regenjas, pijp in de mond en het schaakbord voor het aangezicht.

Bij deze bescheiden expositie hoort een kleine catalogus uitgegeven op 200 exemplaren. Dit boekje is nu al een collectors item.

Yves Jansen

Stars and models

Fotofestival Knokke-Heist

tot 13 juni

vanaf 13 mei aangevuld met World Press Photo 2010

www.fotofestival.be