Uitloper van crisis in noorden Kaukasus?

De aanslagen in Moskou zijn nog niet opgeëist, maar de Russische geheime dienst FSB wijst naar islamitische rebellengroepen in het zuiden van Rusland.

Alexander Bortnikov, de topman van de geheime dienst FSB (ex-KGB) zei in een eerste reactie dat de stijl van de aanslagen in de metro van Moskou verwijst naar moslimrebellengroepen uit de noordelijke Kaukasus.

Die regio in het zuiden van Rusland is al jaren berucht voor geweld en terrorisme. Het meest bekend zijn de twee oorlogen om Tsjetsjenië (1994-96 en 1999-2000), waarvan Rusland de tweede gewonnen heeft.

Sindsdien is het geweld uitgedijt naar de andere Russische deelrepublieken zoals Ingoesjetië, Karatsja-Tsjerkassië, Kabardino-Balkarië, Noord-Ossetië en Dagestan. In die laatste republiek wonen 40 volkeren, waaronder afstammelingen van Hunnen en Avaren.

Tsjetsjeense rebellen vormen nu de kern van een breder front van gelijkgezinden uit die volkeren die nu een "islamitisch emiraat" in het zuiden van Rusland willen uitroepen. Die strijders krijgen steun van Arabische moslimterroristen van het Al Qaeda-soort en drenken hun eigen nationalisme ideologisch in het wahhabisme, een rigiede vorm van de islam die door Saudi-Arabië wordt gepromoot.

Een keten van geweld

Hoewel de regio van de Noord-Kaukasus nauwelijks het nieuws haalt, staat die toch bol van het geweld. De voorbije jaren was de streek het toneel van aanslagen, hinderlagen en bermbommen. Het Russische leger en de geheime diensten slaan terug met harde repressie, waarbij de mensenrechten op grote schaal geschonden worden.

In februari had de Tsjetsjeense leider Doka Umarov (foto) ermee gedreigd dat het geweld zich zou uitbreiden naar de grote steden overal in Rusland. Het is echter niet de eerste keer dat de Tsjetsjenen en hun bondgenoten ver van huis toeslaan. Daarom hier een overzicht van de belangrijkste aanslagen:

  • november 2009: bomaanslag op HST-trein tussen Moskou en Sint-Petersburg: 26 doden
  • 2004: aanslagen in metro in Moskou: 41 doden
  • 2004: gijzeling 1.100 mensen (vooral kinderen) in school in Beslan (Noord-Ossetië), bij bestorming sterven 300 mensen
  • 2002: gijzeling van 800 mensen in een theater in Moskou, bij bestorming komen meer dan 100 gijzelaars om

Waarom vechten in de Kaukasus?

De Russische Federatie houdt tegenover de Kaukasusvolkeren een harde lijn aan, vooreerst omdat het niet verder wil uiteenvallen zoals de Sovjet-Unie eerder. Ook interne politiek speelt mee, want Poetin dankte zijn eerste verkiezing in '99 aan de herovering van Tsjetsjenië.

Anderzijds is de regio van de Kaukasus een strategisch doorgangsgebied voor olie en gas uit het bekken van de Kaspische Zee via pijpleidingen. De Russische inval in Georgië, ten zuiden van de Kaukasus, in 2008 stond daar niet los van.

Moskou steunt overigens de opstandige Zuid-Osseten en Abchaziërs in hun strijd tegen Georgië, maar houdt de eigen Kaukasische minderheden onder de duim. Het Tsjetsjeens-Kaukasisch front schiet overigens even graag op Georgiërs als op Russen, maar Moskou kan in die zuidelijke deelrepublieken ook rekenen op de eigen lokale vazallen die hun bewind danken aan Rusland.

Jos De Greef