BHV: hoogmis van hypocrisie?

Dit weekend moet er rond Brussel-Halle-Vilvoorde "iets" gebeuren. De voorbije week werd volop gespeculeerd, vanaf zondag mag er eindelijk "echt" nieuws verwacht worden. Ondertussen werden de verwachtingen alweer bijgesteld.

Terwijl enkele maanden geleden, bij de start van Leterme II, nog gehoopt werd dat het Belgische luchtruim tegen Pasen BHV vrij zou zijn, heet het ondertussen dat er tegen donderdag – als Leterme naar het vragenuurtje in de Kamer trekt – meer duidelijkheid moet zijn. Maar ook in dat scenario is het een illusie om te denken dat we over een week van BHV verlost zijn. Er staan ons nog lastige weken, wie weet maanden te wachten. Zondag kan de martelgang beginnen.

Toen Leterme II van start ging, kreeg Dehaene de opdracht om tegen Pasen een voorstel te doen voor de oplossing van de BHV-knoop. De partijvoorzitters van de meerderheid en premier Leterme zouden dat voorstel dan politiek onderhandelen. Destijds werd gezegd dat Dehaene een zo uitgewerkt mogelijk voorstel zou afleveren, om te verhinderen dat die politieke onderhandelingen nadien nog fout konden gaan. Dehaene zou als het ware alles zo goed vooronderhandelen, zodat het onderhandelingscomité alleen moest finaliseren. Niet enkel de deadline – Pasen – bleek te optimistisch, ook het idee dat zondagavond in één ronde alle stukjes in elkaar zullen vallen lijkt nu wat te voortvarend.

Niemand rond de tafel eist dat er deze week al witte rook uit de schouw komt, maar als Leterme donderdag naar het vragenuurtje trekt, moet hij wel iets in de boekentas hebben zitten. Op zijn minst een begin van oplossing, een soort tijdspad, een overzicht van de verschillende, ruwe onderdelen onder constructie die in vage, abstracte bewoordingen worden omschreven.

Open VLD voelt zich steeds zelfzekerder

In een ideaal scenario wordt Vlaanderen maandagochtend wakker en klinkt op de radio dat er afgelopen nacht om 5 uur een akkoord is bereikt over de splitsing van BHV. Hoewel niemand het echt weet, behalve Dehaene zelf, zijn er weinigen die in dat sprookje geloven. Omdat, en dat is al jaren, decennia, het geval, de Franstalige ondergrens van wat ze in ruil voor de splitsing vragen ver boven de Vlaamse bovengrens ligt.

En toch moet het nu gebeuren. Open VLD – en in mindere mate ook CD&V – zetten druk op de ketel: bij mislukking van de onderhandelingen wordt over het BHV-voorstel gestemd. Vooral de houding van Open VLD is opvallend. Het eerste dreigement werd niet al te ernstig genomen – de Vlaamse liberalen hebben communautair een flauw imago – maar ondertussen klinkt de herhaalde waarschuwing wel oprecht. Open VLD zit dan wel electoraal niet in uitstekende papieren, er waait een nieuwe wind door de partij.

Open VLD voelt zich steeds zelfzekerder. Als Alexander De Croo nu verkiezingen zou verliezen, zou niemand hem dat kwalijk nemen. Verliest hij ze over een jaar, dan is het wel zijn schuld. Maar bovenal: in Leterme II blijven zonder oplossing voor BHV is schadelijk voor Open VLD. Hoe langer de partij in de regering blijft zitten die geen hervormingen kan doorvoeren, hoe nadeliger haar verblijf in die pruttelregering wordt. Open VLD heeft niets aan BHV, maar dat dossier blokkeert zowat alles wat Open VLD in Leterme II wel wil.

De houding van Open VLD en CD&V wordt cruciaal, want de voorbije week hebben kranten in interessante pedagogische stukjes duidelijk gemaakt dat uitstel van BHV institutioneel een kinderspel is. Er is keuze zat: nog een belangenconflict, een late agendering op de parlementaire agenda, een zomervakantie, een evocatie door de Senaat, de alarmbelprocedure, … Het is eenvoudig om de stemming over BHV uit te stellen tot het voorjaar van 2011, waarna de regering kan vallen enkele maanden voor de voorziene verkiezingsdatum.

Topweken voor commentaarschrijvers

CD&V herhaalt dat de eenzijdige stemming er komt als de onderhandelingen mislukken. Maar zet daar geen timing op. Dat laat ruimte open. Voor Open VLD daarentegen moet het deze week gebeuren. In De Standaard is Vincent Van Quicenborne, ondervoorzitter van zijn partij, half duidelijk: donderdag moet Leterme om 14.15 uur met een onderhandelde oplossing naar het parlement trekken. Als dat niet het geval is, "is er een groot probleem", dan kan "deze regering niet meer functioneren". Op de vraag of Open VLD dan uit de regering stapt zegt Van Quickenborne: "ik heb gezegd wat ik gezegd heb". Een "ja" zou duidelijker geweest zijn. Ook Open VLD houdt hier dus een slag om de arm: ze zegt, wat iedereen weet, dat Leterme II niet meer kan functioneren zonder BHV-akkoord, maar niet loepzuiver dat de regering dan valt. We mogen ons de komende dagen nog aan dat soort van woordkunstjes verwachten.

Zet u de komende dagen ook maar schrap voor een overdosis hypocrisie en bedrog. Als BHV wordt gesplitst zullen de Vlaamse onderhandelaars zich zo hard op de borst slaan – "eindelijk zijn we er van af, zie je wel dat we woord hielden" – in de hoop om de toegevingen die het effect van die splitsing meer dan ongedaan maken, te overstemmen. BHV moest gesplitst worden om de verfransing van de Vlaamse rand tegen te gaan. Dan is elk inschrijvingsrecht, of de feitelijke uitbreiding van de bevoegdheden van de Franse Gemeenschap, contraproductief.

Ook de rechtstreekse verkiezingen van de randburgemeesters, of de herfederalisering van hun benoeming, staat haaks op de strijd tegen de verfransing. Bovendien moet BHV dan niet enkel voor de Kamerverkiezingen, maar ook voor de Senaat en het Europees Parlement worden gesplitst. Daar kan de verhouding tussen Vlaamse en Franstalige zetels in tegenstelling tot de Kamerverkiezing niet verschuiven, maar het gaat net zo goed om een verfransingsmechanisme. Het geroep en getier over "kijk es wat wij kunnen" zal dat soort van kritische opmerkingen niet kunnen domineren. Het worden topweken voor commentaarschrijvers en opiniepagina’s.

Afwachten. Nog een keer

Niemand kent de precieze ingrediënten van het voorstel-Dehaene, maar ze zullen straks geen Wetstraatwatcher verrassen, of hij moet van heel ver komen. Wel de onderlinge verhoudingen en dosissen van wat in de loop van de voorbije decennia al vaak is naar voren geschoven, zal benieuwen. Elk van de toegevingen die in ruil voor de splitsing van BHV wordt gedaan, zal te Vlaanderen veel stof doen opwaaien.

BHV is zoveel meer dan een kieskring. Het is inderdaad een symbool, symbool van het Belgisch e samenlevingsmodel. Maar het is ook een test voor politieke geloofwaardigheid en eerlijkheid. De kans is groot dat het volk voor de zot gehouden zal worden. Als er een akkoord is, zal het feit van de splitsing zwaar opgefokt worden opdat de – in een compromis onvermijdelijke – toegevingen er kleintjes zouden uitkomen.

De kans is niet gering dat de machtspositie van Vlaanderen met die toegevingen nog slechter af zal zijn. Wie van die grote Vlaamse overwinnaars zal de moed hebben om de kiezer daarover recht in de ogen te kijken? Dat een compromis niet kan zonder toegevingen zal iedereen herhalen, alsook dat een compromis beter is dan de chaos, maar durven de overwinnaars ook zeggen dat die toegevingen de jachttrofee eigenlijk in de schaduw stelt? We moeten afwachten. Nog een keer.