2007 laat sporen na op lijsten van 2010

Dat de periode 2007-2010 een woelige periode was voor de Belgische politiek, is ook leesbaar in de lijsten. Wat is er veranderd bij de partijen sinds u op 10 juni 2007 in het stemhokje stond?

Wat het meest in het oog springt in vergelijking met de vorige federale stembusslag, is het einde van de kartels en de vele "nieuwe" namen bovenaan de lijsten voor de Kamer en de Senaat.

Yves Leterme (CD&V) was in 2007 nog lijsttrekker voor de Senaat, maar verkast nu zoals bekend naar de West-Vlaamse Kamerlijst. Er zijn echter nog heel wat andere sporen van de opeenvolgende politieke crisissen van de afgelopen jaren in de huidige lijstvorming terug te vinden.

Quid kartels

Kartels waren in 2007 nog alomtegenwoordig. De kiesdrempel leidde ertoe dat enkele kleinere partijen toenadering zochten tot een van de traditionele partijen om een lijstverbinding aan te gaan.

CD&V/N-VA en SP.A/Spirit werden in een adem genoemd en stonden ook zo op de lijst. En hoewel de toenmalige partijstrateeg Noël Slangen de term Open VLD lanceerde kort voor de verkiezingen, ging het in feite om een kartel van de VLD, Vivant en Liberaal Appel. Officieel was Vlaams Belang - na de mislukking van de Forza Flandria - geen kartel, maar voormalig kandidaat-burgemeester van Antwerpen Hugo Coveliers bleef zijn minipartijtje Vlott noemen, hoewel hij op de Vlaams Belanglijst stond.

Eind 2008 scheidden de wegen van kartelpartners SP.A en Spirit -dat toen al VlaamsProgressieven heette-, na een discussie om Vl.Pro volledig te doen opgaan in de SP.A. De linksliberalen probeerden het nog een poosje op eigen kracht onder de naam Sociaal-Liberale Partij (SLP). Bert Anciaux was toen al op weg naar de SP.A.

Eind 2009 vond Geert Lambert met enkele resterende volgelingen onderdak bij Groen!. Vivant ging kort na de verkiezingen van 2007 volledig op in Open VLD. Vivant is enkel nog een "beweging" binnen de liberale partij, zoals Vlott dat is bij Vlaams Belang.

Dan liep het voor de N-VA toch iets anders sinds de verkiezingen van 2007. De partij van Bart De Wever slaagde erin om te wegen op de communautaire koers van CD&V, en het kartel stelde harde eisen tijdens de slepende regeringsonderhandelingen. In augustus 2007 werd CD&V-coryfee Jean-Luc Dehaene gefotografeerd net voor hij bij de koning op gesprek ging. “Quid N-VA”, stond te lezen op het document waarop hij enkele voorstellen neerpende om de onderhandelingen uit het slop te trekken. De woorden bleken profetisch.

Toen Vlaams minister-president Kris Peeters (CD&V) in september 2008 aankondigde dat hij de gemeenschapsdialoog wilde opstarten, blies de N-VA het kartel op. De partij stapte daarmee ook de facto uit de Vlaamse regering. Het vertrek van de N-VA markeert het - vaak voorspelde - einde van de kartels in het Vlaamse politieke landschap. In België blijft nog één -de facto- kartel over: dat tussen de MR en het FDF.

Oude en nieuwe kopstukken

Op 13 juni 2010 zult u heel wat andere namen bovenaan de lijsten zien dan op 10 juni 2007, zowel bij de Senaat als voor de Kamer. De kans is zelfs groot dat de namen van enkele huidige kopstukken als Alexander De Croo (Open VLD), Marianne Thyssen (CD&V), Ingrid Lieten (SP.A), Wouter Van Besien (Groen!) of Annemie Turtelboom (Open VLD) in 2007 amper een belletje deden rinkelen bij de modale kiezer. Omgekeerd zou u het in 2007 waarschijnlijk vreemd gevonden hebben als u hoorde dat ex-premier Guy Verhofstadt (Open VLD) geen rol van betekenis zou spelen bij de volgende federale verkiezingen.

Dat pakweg Anne De Baetzelier, Siegfried Bracke en Rik Torfs een prominente plaats zouden krijgen, zou u ook in 2007 opmerkelijk gevonden hebben. Maar wie had toen kunnen denken dat Herman Van Rompuy eind 2009 al ex-premier en Europees president zou zijn?

Politici komen en gaan, het lijkt een natuurwet. Deze politici stonden in 2007 nog hoog op de lijst, maar hebben de politieke wereld intussen - al dan niet ontgoocheld- vaarwel gezegd: Patrik Vankrunkelsven (Open VLD), Bettina Geysen (Spirit), Vera Dua (Groen!), Tony Van Parys (CD&V), Christine Van Broeckhoven (SP.A) en Peter Leyman (CD&V). Bovenaan de lijsten ook geen Mieke Vogels (Groen!) meer, geen Frank Vanhecke of Marie-Rose Morel (beiden Vlaams Belang).

Bart Somers speelt voorlopig slechts de tweede viool in de campagne, hij laat Annemie Turtelboom de lijst trekken. Freya Van den Bossche (SP.A), lijsttrekker in Oost-Vlaanderen in 2007, is minister in de Vlaamse regering en lijkt niet van plan zich in de campagne te roeren. Herman Van Rompuy en Karel De Gucht, in 2007 beiden nog lijsttrekker, vervullen ondertussen topfuncties in Europa.

Bij Groen!, Vlaams Belang, de N-VA en Lijst Dedecker lijken de lijsten meer op die van 2007 dan bij de andere partijen. Maar ook deze lijsttrekkers uit 2007 trekken nu de lijst: Pieter De Crem (CD&V), Patrick Dewael (Open VLD), Jean-Marie Dedecker (LDD), Gerolf Annemans (Vlaams Belang), Bruno Tobback (SP.A). Bij Groen! zijn enkel Eva Brems, Freya Piryns en Toon Hermans nieuwe lijsttrekkers. Tinne Van der Straeten, Meyrem Almaci, Wouter De Vriendt en Stefan Van Hecke, de vier parlementsleden die een uitstekend rapport kregen van De Morgen, mogen het nog eens als lijsttrekker proberen.

Net als in 2007 hoog op de lijst, maar nu op een andere dan in 2007: Geert Lambert en Stijn Bex (beiden Groen!) en Bert Anciaux en Wouter Van Bellingen (SP.A). Zij stonden voor Spirit allemaal nog op de kartellijst SP.A/Spirit in 2007. En dan is er nog Stef Goris: hij was in 2007 kandidaat voor Open VLD en mag nu de lijst trekken voor LDD in Leuven.

2007 is 2010 niet

Bij de vorige federale stembusslag in 2007 werd de campagne opgebouwd als een ware kanseliersstrijd. In januari 2007 kondigde Yves Leterme aan dat hij zijn baan als Vlaams minister-president opgaf om kandidaat-premier voor zijn partij te worden. Open VLD schoof uiteraard Guy Verhofstadt, premier sinds 1999, als kandidaat-eerste-minister naar voren. De SP.A kon en wou niet achterblijven en met enige aarzeling riep toenmalig voorzitter Johan Vande Lanotte zichzelf uit tot kandidaat-premier. Deze keer lijkt geen enkele partij van plan om er een kanseliersstrijd van te maken.

Geen kartels meer, geen kanseliersstrijd en net als bij de Vlaamse verkiezingen van 2009 een versnipperd politiek landschap. Daar zijn meerdere oorzaken voor, maar vooral aan het verschil aan politiek personeel op de lijsten valt op dat een van de woeligste periodes in de Belgische politiek op alle vlakken zijn sporen heeft nagelaten.

Wouter Carton

lees ook