Pipi Langkous voor volwassenen ?

Er zijn veel redenen waarom "Millennium", de thrillertrilogie van de betreurde Zweedse journalist en auteur Stieg Larsson, zo een gigantische hit is geworden. Niemand twijfelt er echter aan dat zijn opmerkelijke hoofdpersonage een van de voornaamste is. Lisbeth Salander onderscheidt zich echter niet alleen door haar uiterlijk van de concurrentie en collega's.

In "Gerechtigheid", het derde deel uit het "Millennium"-drieluik, toont hoofdfiguur Lisbeth Salander zich pas echt in al haar glorie. Ze wordt beschuldigd van de moord op de (beschermde) gangster en informant Zalachenko en moet zich voor een rechtbank verdedigen.

Waar de meeste mensen zich op dat moment van hun meest kwetsbare en zachtaardige kant zouden tonen, zet Lisbeth haar positie als buitenbeentje en "goth chick" extra in de verf. De make-up, hanenkam, piercings, ijzeren pinnen en leren outfit vormen echter lang niet de enige manier waarop de heldin zich laat opmerken.

Het Scandinavische misdaadgenre is de voorbije tien jaar aan een internationale opmars begonnen. In de jaren 60 en 70 maakte het echtpaar Sjöwall & Wahlöö al furore met hun boekenreeks rond inspecteur Martin Beck.

Maar de recente doorbraak kwam er met name door Henning Mankell en diens rechercheur Kurt Wallander. Vorig jaar verscheen met "Den orolige mannen" (vertaald als "De gekwelde man") het tiende en laatste boek rond het personage, dat intussen een legende is geworden. De BBC-serie met Kenneth Branagh in de rol van Wallander is daar enkel het meest recente bewijs van.

Mankells succes leidde in het hoge noorden tot een ware explosie van misdaadliteratuur, doorgaans met Wallander-achtige trekken. De hoofdfiguren zijn vaak melancholische mensen met allerlei persoonlijke problemen (in relaties, met de drank,…), personages die evenveel moeite lijken te hebben met het leven van elke dag als u en ik. Ze doen hun job uitstekend (meestal lossen ze de mysteries op) maar dat gebeurt minstens evenzeer door hard labeur als door briljant speurwerk.

Erfenis van Astrid Lindgren

Net daarom valt een figuur als Lisbeth Salander zo op. De "Millennium"-trilogie heeft veel gemeen met de Wallander-boeken.

In beide gevallen gebruikt de schrijver bijvoorbeeld het thrillergenre om iets te zeggen over verschillende wereldproblemen (vrouwenhandel, computercriminaliteit, racisme, seksisme, corruptie, extreem rechts, noem maar op). En in beide gevallen heb je het gevoel dat het ideaalbeeld van de perfecte Scandinavische maatschappij zwaar afbrokkelt.

Maar Lisbeth is geen personage dat zich laat meedrijven op een melancholische levensvisie. Ze neemt haar lot stevig in eigen handen, ook al krijgt ze regelmatig een gruwelijke hand toebedeeld. Ze weigert koppig om zich als een slachtoffer te gedragen, wat haar tot een soort feministisch icoon heeft gemaakt.

Tijdens het enige interview dat Larsson ooit deed, legde hij uit dat hij zich voor zijn unieke heldin had later inspireren door een ander beroemd personage uit de Zweedse literatuur: Pippi Langkous. "Ik vroeg me of hoe Pippi zich in de wereld van vandaag zou gedragen", zei Larsson. "Hoe zou ze eruit zien als volwassene? Hoe zouden de mensen haar noemen? Een sociopate?"

Of Lisbeth Salander het even lang zal uithouden als Astrid Lingrens ondeugende piratendochter valt nog af te wachten. Maar haar impact valt in elk geval niet te ontkennen.

Ruben Nollet