Banken blussen kost geld

De Belgische staatsfinanciën staan er niet goed voor. De voorbije drie jaar is het begrotingstekort gestegen van 0,3% in 2007 tot 5,9% in 2009. Meteen kennen we een van de grootste uitdagingen voor de volgende regering.

Op maandag 29 september 2008 kopt La Libre Belgique dat “De regering-Leterme regeert eindelijk!”. Na een hels weekend heeft de regering samen met die van Nederland en Luxemburg besloten om het noodlijdende Fortis gedeeltelijk te nationaliseren. België neemt een belang van 4,7 miljard euro in de bank. Terwijl de aanhoudende communautaire crisis het regeringswerk blijft lamleggen is het een andere crisis, die van de banken, die de coalitiepartners voor het eerst echt op één lijn brengt.

Fortis moest immers gered worden van de ondergang. België was een van de eerste landen die volop werd getroffen door de financiële storm die een paar weken daarvoor was losgebarsten in de Verenigde Staten na het kapseizen van Lehman Brothers. De top van de federale regering, in overleg met de Nationale Bank en de Commissie voor het Bank-, Financie- en Assurantiewezen, moet improviseren.

Eerst lijkt Fortis gered, maar een paar dagen later veranderen de Nederlanders van gedacht en zijn ze niet meer bereid om geld in de bank te pompen. Amper vijf dagen na de eerste redding moet de bank nog eens gered worden. Fortis wordt opgesplitst. De Nederlandse regering koopt de Nederlandse tak en de Belgische tak wordt verkocht aan de Franse bankgroep BNP Paribas via een aandelenruil.

Fransen spelen het slim

En het blijft niet bij Fortis alleen. Ook Dexia komt in de problemen. Samen met de deelregeringen pompt de federale regering 3 miljard euro in de bank en staat het borg voor tientallen miljarden euro’s. Verzekeraar Ethias trekt niet veel later eveneens aan de alarmbel. De federale, Vlaamse en Waalse regering pompen elk 500 miljoen euro in de verzekeraar. Een zelfde operatie bij KBC. De Vlaamse bank-verzekeraar krijgt een injectie van 3,5 miljard euro en krijgt voor vele miljarden staatswaarborgen.

In amper één maand tijd pompt de regering dus miljarden in de bankensector. Dat de regering moest ingrijpen, stelt niemand in vraag, maar al snel volgt er kritiek. Vooral in het Fortis-dossier groeien de verwijten snel aan. Volgens velen is Fortis voor een habbekrats aan BNP Paribas verkocht. De Franse bankgroep kreeg zo een bank in handen met miljarden tegoeden van de spaarzame Belgen. Bovendien blijft de staat een aantal risico’s dragen bij de bank. Heeft de regering de bank niet te snel verkocht aan BNP?

Begroting diep in het rood

Uiteindelijk werd iets meer dan 20 miljard euro in de noodlijdende banken gepompt, waarvan 15 miljard euro op korte termijn werd geleend op de financiële markten. Als je een rente van ongeveer 3 procent neemt, loopt de jaarlijkse rentelast al snel op tot 450 miljoen euro. Dankzij de participaties in de banken ontvangt de staat ook inkomsten, maar het is maar zeer de vraag of die zullen volstaan om de zware rentelast te dekken.

De rente zal wellicht de komende jaren stijgen, waardoor we de kost van de reddingsoperatie nog een hele tijd zullen moeten dragen. De gevolgen van de begroting laten zich dan ook raden. 2007 werd afgesloten met een klein tekort van 0,3%, het jaar daarna was het tekort al gestegen tot 1,2%. Maar in 2009 ging de begroting echt in het rood. Er werd zomaar eventjes een tekort genoteerd van 5,9% of zo’n 20 miljard euro.

Door de crisis dalen de belastinginkomsten en stijgen de uitgaven door werkloosheidsuitkeringen en dat blijft niet zonder gevolg voor de begrotingscijfers. Dit jaar zou het tekort 4,8% bedragen. Bovendien is de staatsschuld met meer dan 13 procent gestegen tot bijna 100% van het bbp.

Keuzes maken

Van Europa moet het tekort volgend jaar 4,1% bedragen en in 2012 3%. Dat betekent dat er de komende jaren ongeveer 10 miljard euro bespaard moet worden. De financiën weer op orde krijgen wordt een van de grootste en belangrijkste uitdagingen van de volgende regering, uit welke partijen die ook bestaat. Het verleden heeft aangetoond dat als men niet snel ingrijpt, de gevolgen zich jaren laten voelen.

In de jaren 70 liet men de financiën ontsporen en het heeft tot eind jaren 90 geduurd voor de zaken weer relatief beheersbaar waren. Meerdere jaren saneringsinspanningen zijn op korte tijd ongedaan gemaakt. En dan hebben we het nog niet eens over de kosten van de vergrijzing gehad. Meer dan ooit zullen er keuzes gemaakt moeten worden.

Frederik Descamps

lees ook