Veel migratie, weinig asiel

Sinds de federale verkiezingen van 2007 vormt Asiel en Migratie een splijtzwam binnen de regering, vooral tussen Open VLD en de PS. Als er al knopen worden doorgehakt, dan zijn die beslissingen tijdelijk. Veel vaker beslist de regering echter om niet te beslissen, ondanks hongerstakende Afghanen en asielzoekers op kranen.

Onder de interim-regering-Verhofstadt III valt de bevoegdheid Asiel en Migratie nog gewoon onder Binnenlandse Zaken, de portefeuille van Patrick Dewael (Open VLD). Dewael wil echter af van het bijzonder heikele thema. Bij de lancering van Leterme I in maart 2008 blijft Dewael op Binnenlandse Zaken, maar komt er een nieuwe ministerportefeuille voor Asiel en Migratie. Annemie Turtelboom (Open VLD, foto links) mag een poging wagen.

Vooral de posities van de PS en Open VLD zullen lange tijd onverzoenbaar blijken. De strijd wordt zelfs bijwijlen persoonlijk, want naast minister Turtelboom was er ook Marie Arena (PS, foto rechts), minister voor Maatschappelijke Integratie.

De PS is voorstander van een grote (eenmalige) regularisatieronde, Open VLD wil daar niet van weten. De Vlaamse liberalen pleiten voor strenge regularisatiecriteria en economische migratie. Ook de methode (bijvoorbeeld omzendbrief of niet) leidt tot gekibbel tussen de ministers. De dossiers van talloze asielzoekers blijven intussen op de plank liggen.

Van Rompuy forceert doorbraakje

Bij de herschikking van de regering-Van Rompuy (na het vertrek van minister van Buitenlandse Zaken Karel De Gucht naar de Europese Commissie in juli 2009), ontstaat een "window of opportunity" om uit de impasse te geraken. Annemie Turtelboom wordt minister van Binnenlandse Zaken en Marie Arena verdwijnt uit de regering. Premier Van Rompuy en staatssecretaris Melchior Wathelet (CDH) nemen Asiel en Migratie voor hun rekening. Nieuwkomer Philippe Courard (PS) krijgt als staatssecretaris Maatschappelijke Integratie onder zijn hoede.

De regering beslist diezelfde maand om geen omzendbrief te lanceren, maar wel "instructies" voor regularisaties op te stellen, met daarin aandacht voor "humanitaire redenen". Om de grote achterstand bij de dossiers weg te werken, organiseert Melchior Wathelet een eenmalige regularisatieronde in het najaar van 2009.

"Gruwelijke" dwangsommen voor Fedasil

Het probleem van de overvolle opvangcentra en de grote onzekerheid voor de asielzoekers raakt echter nauwelijks weggewerkt. In november 2009 wordt Fedasil, de overheidsinstelling voor de opvang van asielzoekers, veroordeeld tot een dwangsom van 500 euro per dag dat de instelling geen opvang kan aanbieden. De rechter verwerpt het argument van overmacht.

Fedasil betaalt meer dan 200.000 euro aan een zestigtal asielzoekers die een klacht hadden ingediend. Ondertussen opent Fedasil nieuwe opvangcentra in onder meer Poelkapelle en in Heusden-Zolder. Maar het probleem blijft prangend. Tijdens de voorbije strenge winter waren de beelden van gezinnen met kinderen in de Brusselse stationshallen schrijnend. OCMW's, Fedasil en verwante organisaties moeten asielzoekers onderbrengen in hotelkamers door het gebrek aan middelen om in opvang te voorzien.

Premier Yves Leterme (CD&V) noemt de dwangsommen "gruwelijk". Leterme gaat ook zelf naar Macedonië en Servië voor een ontradingscampagne. De afgelopen maanden kwamen erg veel asielzoekers uit die landen naar België.

Impasse sleept aan

Alles wijst erop dat het tekort aan opvangplaatsen, de grote achterstand bij de dossiers van de asielzoekers, de instroom van migranten en de criteria voor mensen zonder papieren ook voor de volgende regering heikele dossiers worden.

Traditioneel staat Asiel en Migratie laag op het prioriteitenlijstje van een nieuwe regering. Met een goede opvang voor asielzoekers of een uitgekiend en evenwichtig asiel- en migratiebeleid vallen weinig stemmen te winnen.

Wouter Carton

lees ook