Vanavond, na de barbecue

Politicoloog Carl Devos volgt de verkiezingscampagne op de voet. Elke week laat hij er zijn licht over schijnen.

Normale, gezonde mensen hebben voorlopig weinig tot geen aandacht voor de campagne en de verkiezingen. Dat zal nog minstens een week zo blijven. Maar misschien duikt vanavond, als boven de barbecue de duisternis invalt, bij het dessert dé vraag op: "in godsnaam, op wie moeten we straks stemmen?" Misschien is straks meer volk dan normaal – zowat een kwart van het electoraat – in beweging en zien we een heel ander stemgedrag dan in 2009, en zeker anders dan in 2007, het officiële referentiepunt. Maar misschien ook niet. Toch is de kans groot dat vanavond, na een vrolijke stilte, de naam "Bart De Wever" valt.

Deze week hebben een aantal partijen zich in de markt gezet, vandaag volgen er nog een paar. Wie ongetwijfeld vakkundig aandacht heeft getrokken, is Open VLD. In de beste Verhofstadtiaanse traditie probeerde Open VLD gisteren terug aan te knopen met de traditie van politieke vernieuwing waarin de partij ooit – bij de oprichting van VLD –marktleider was. Bovendien moest de voorstelling van het interessante manifest nogmaals illustreren dat niet alleen de politiek, maar ook Open VLD een nieuwe start moet nemen. In het park was alleen de nieuwe generatie te zien. Daarin zijn heel wat beloftevolle politici te vinden, met niet het minst partijvoorzitter Alexander De Croo. Daarmee doet Open VLD wat bij sommige andere partijen maar niet lijkt te lukken: ze vernieuwen hun toppersoneel.

Slim in de markt

Toch heeft Open VLD – want die jonge gasten zijn natuurlijk óók Open VLD – daar een geloofwaardigheidsprobleem. Veel voorstellen liggen al lang op tafel en dus had de liberale regeringspartij al vaker de kans om daar bij eerdere regeringsonderhandelingen een punt van te maken. Waarom zou het nu wel gebeuren? En bovenal: wie nog maar net een compleet overbodige functie creëert voor Guido De Padt omdat die het ministerveld moest ruimen, mankeert geloofwaardigheid om allerlei afschaffingsvoorstellen te doen. De Croo & Co kunnen zich niet verstoppen achter het beeld dat die beslissing er een van de vorige generatie was, een generatie die ze trouwens ook graag op hun (Oost-Vlaamse) lijst zetten.

Open VLD moet straks nog met haar "core business" uitpakken: het sociaal-economische. Benieuwd of daar even gedurfde voorstellen te horen zijn. Want de N-VA heeft zich deze week ook slim in die markt gezet. Bij elke gelegenheid is te horen dat de N-VA geen revolutionaire, zelfs geen separatistische partij meer is, maar vooral het sociaal-economische profiel (centrumrechts) zou wel eens nog wat twijfelende kiezers kunnen overhalen. Bij de N-VA heb je dan immers én communautair straffe taal (hoewel ze die zelf verwateren) én een sociaal-economisch profiel dat nauw aansluit bij de Vlaamse onderstroom.

Open VLD liet Leterme II vallen over BHV, maar dat is voor veel ongeoefende kijkers van de Wetstraat niet goed te rijmen met de mededeling dat de sociale zekerheid en justitie zeker federaal moeten blijven. Waarop De Croo vervolgens delen van het gezondheidsbeleid en arbeidsmarktbeleid liever geregionaliseerd zag. Dat leert ons dat we in deze campagne de slogans moeten vermijden maar zoveel mogelijk zo concreet mogelijk moeten discussiëren.

SP.A en Groen! en sporen samen

Ook de SP.A en Groen! maakten deze week hun grote entree. Hun programma’s en centrale boodschap (een van hoop, positivisme) sporen opvallend samen. Ooit waren beide partijen elkaars favoriete doelwit, maar dat is nu helemaal anders. Ooit werd er druk gezeurd over progressieve frontvorming, over een groen-rood kartel of zelfs een eenheidslijst en waren de relaties zeer gespannen. Denk aan Stevaert en het "schijnheilig paterken". Vandaag wordt daar niet meer over gesproken en leven beiden harmonieus naast elkaar. Die samenhang – er zijn uiteraard ook belangrijke verschillen – valt des te meer op als beide linkse partijen naast de rest worden gezet.

De SP.A en Groen! zien wel mogelijkheden voor nieuw beleid en denken vooral aan nieuwe sociale maatregelen (en uitgaven). Ze financieren die door het geld te halen waar het zit: bij de banken, bij de grote vermogens, bij de speculanten… Een traditioneel links herverdelingsdiscours. Aan de overkant van deze interessante sociaal-economische links-rechts polarisering staat zowat de rest van het partijlandschap. Daar valt te horen dat er omzeggens niets, of toch heel weinig, mogelijk is en alvast niet die belastingsverhogingen waar de roden en groenen voor pleiten.

Besparingen blijven vaag

Dat er gigantisch bespaard moet worden – wat hopelijk een centraal kiesthema wordt – wil iedereen over de lippen krijgen, maar voor de linkse partijen mag dat geen reden zijn om niet tegelijkertijd te investeren in sociale onderbouw. Voor centrum en rechts moet dat laatste zeer beperkt blijven en moeten we vooral investeren in innovatie en ondernemerschap. Iedereen wil altijd iets van alles, maar er zijn duidelijke accenten te zien. Zo kiest LDD voluit voor haar kernboodschap: onze centen, tegen de subsidie-economie, voor de vrije markt, voor de vlaktaks, tegen de nanny state, … Het is immers niet zeker of LDD veel van de boosheid die over de Wetstraat bestaat kan opnemen, dus maar beter mikken op het economisch rechts denkend Vlaanderen.

Probleem blijft evenwel dat de besparingsvoorstellen die in de kranten komen, vrij vaag en algemeen blijven. Zaak is om er tijdens de komende weken zoveel mogelijk concrete maatregelen uit te krijgen.

Verfrissend groen

Groen! verfrist omdat ze deze keer wél over het communautaire durven te spreken en omdat ze deze keer wél duidelijk ook rood willen zijn, het centrale thema van 2009 – groene economie die jobs schept – is er voorlopig niet meer bij.

De SP.A verfrist niet en kiest voluit voor de traditionele lijsttrekkers, voor de traditionele recepten en voor de traditionele koppen van de partij: die van Achiel Van Acker. Daarmee appelleert de partij aan haar verleden als stichters van ons sociaal model, stabilisatoren van het politieke systeem. Of dat veel meer stemmen oplevert is moeilijk te voorspellen – de chemie rond de SP.A is verdwenen – maar het is alvast een welgekomen verwerping van het geforceerd plaatje van socialisten in witte pantalon, die in een artificiële en overbelichte imitatie van een gerenoveerd fabriekspand eventjes als een gezellig team kwamen poseren. Back to the roots, heet het ook bij de kameraden.

CD&V en VB zullen zich vandaag en de komende dagen in de markt zetten. Voor die laatste moet dat overtuigend gebeuren, want goed ziet het er voor hen niet uit. CD&V moet het beeld van de niet-gerealiseerde beloftes zo snel mogelijk opruimen. "Nooit opgeven" is een begin, maar kan nooit het einde zijn. Bovendien kwam de partij deze week niet goed door met de niet altijd goed te volgen lijn van haar burgemeesters die de verkiezingen boycotten, maar er vervolgens wel aan meedoen. CD&V geeft al jaren de indruk dat ze communautair tegelijkertijd gas geeft en afremt. Alleen een centrum-volkspartij als CD&V komt daarmee weg, maar niet te lang en niet te veel.

Het is back to basics

Een korte campagne heeft, zo lijkt het voorlopig, het grote voordeel dat partijen onvoldoende tijd hebben om heel lang en goed na te denken over zo gewiekst en strategisch mogelijke ideetjes en handigheden. Veel partijen vallen terug op hun "core business", gaan "back to basics". Er is geen tijd voor overdreven marketing.

En bovendien dwingt de tijd tot de kern van de zaak. We staan voor uiterst belangrijke keuzes over pensioenen, sociale zekerheid, justitie, arbeidsmarkt, asiel en migratie, … en vooral over besparingen en begroting. Deze campagne kondigt zich veel, veel interessanter aan dan die van vorig jaar, toen behalve Kris Peeters en de jobkorting er weinig spannends te bedenken was.

Het gaat weer ergens over. Als dit nog drie weken blijft duren, mag niemand op 13 juni thuisblijven.

lees ook