Winterbottom wil tot nadenken stemmen

Je moet wel bewondering opbrengen voor Michael Winterbottom. Samen met zijn co-regisseur Mat Whitecross (ze maakten eerder "The road to Guantànamo") dook de Britse cineast maanden aan een stuk in allerlei archieven om het geschikt beeldmateriaal te vinden voor zijn nieuwe documentaire.

"The shock doctrine" baseert zich op het gelijknamige boek van Naomi Klein, een lucide blik op de meest recente halve eeuw wereldgeschiedenis. De theorie die Klein uit de doeken doet, toont hoe traumatische gebeurtenissen (staatsgrepen, revoluties, natuurrampen, oorlogen) keer op keer aangegrepen worden als kansen om een doorgedreven vrijemarkteconomie te installeren.

Wat je ook denkt over de ideologie van de film, je kan onmogelijk onbewogen blijven bij de manier waarop Winterbottom en Whitecross Kleins boek naar het witte doek vertalen. Een beeld zegt meer dan duizend woorden klinkt het cliché, en het heeft de regisseurs bloed, zweet en tranen gekost om die beelden op te sporen en in de juiste volgorde te zetten.

Winterbottom (foto): Het was een lang, traag en vervelend proces om alles voor elkaar te krijgen. Vele uren in de montagekamer, bevangen door een wanhoop die enkel groter werd. We hadden zoveel materiaal verzameld dat de computer het op de duur begaf. (lachje)

Hoe begin je aan zo’n missie?

Winterbottom: We zijn gestart in maart 2008. Mat is toen samen met Naomi naar Argentinië en Chili gereisd. Tijdens de zomer van dat jaar zijn we in de archieven gedoken. Het probleem was dat de actualiteit plots in een stroomversnelling kwam vanwege de financiële crisis. De film is verschillende keren van vorm veranderd, met hoofdstukken die er soms in zaten en soms niet.

De versie die we begin 2009 op het festival van Berlijn hebben voorgesteld was bijvoorbeeld een half uur langer dan de versie die we nu in de zalen brengen. De bedoeling was om tegelijk uit te leggen wat Naomi’s theorie inhoudt en te tonen hoe dat vrijemarktbeleid zich razendsnel over de wereld heeft verspreid. Al de rest was ballast.

Volgens "The shock doctrine" begint alles bij de economische theorieën van Milton Friedman. Is hij dan de schurk van het hele verhaal?

Winterbottom: Nee. Het laatste wat we willen doen, is de indruk geven dat Friedman het brein achter een of andere boosaardige samenzwering was. Wat we zeggen, is dat Friedman op het idee kwam dat je tijdens een periode van crisis een bepaald beleid kan opdringen. Hij wond zelf geen doekjes om welk beleid hij het beste vond. En daarna tonen we wat de gevolgen zijn van dat beleid.

Friedman is geen slechterik, hij was een bijzonder succesvol denker. Hij belichaamt het gegeven dat ideeën gevolgen hebben. Dat is op zich goed, zolang je oog hebt voor die gevolgen. Het is fout om ervan uit te gaan dat het de natuurlijke staat van de wereld is. Je moet je afvragen of je ermee akkoord gaat of niet.

Zie je een film als ‘The shock doctrine’ als jouw bijdrage tot een betere wereld?

Winterbottom: Ik betwijfel of een enkele film of een enkel artikel enig verschil kan maken. Maar als geheel maken ze natuurlijk wel veel uit. Kranten, tijdschriften, televisiezenders, bioscopen, dvd’s, boeken, al die media samen vormen het kader voor een groter debat. Ik hoop dus dat "The shock doctrine" een druppel in die oceaan kan zijn.

Ruben Nollet