Omdat het kabinet viel over een missie

Het kabinet Balkenende IV begon als een kabinet met CDA, PvdA en Christenunie. Na drie jaar regeren kon de PvdA niet instemmen met een nieuwe verlenging van de militaire missie in Uruzgan. Ze hadden al een keer tegen hun zin ingestemd met een verlenging en dat konden ze niet nog een keer verkopen aan hun achterban.

Zo kwam er een einde aan een regering die eigenlijk nooit helemaal goed leek te functioneren. Alhoewel de drie partijleiders aan het begin van de regeerperiode heel anders deden geloven. Het motto van de regering was tenslotte Samen Werken, Samen Leven.

Het was voor Balkenende (foto) de derde keer dat een kabinet onder zijn leiding de eindstreep niet haalde. Eerder mislukte er al een regering met de liberale VVD en de partij van Pim Fortuyn. Later ging het mis met diezelfde VVD en de sociaal liberalen van D66.

In de verkiezingscampagne voorafgaand aan de vorming van het laatste kabinet ging het eigenlijk ook al mis tussen de PvdA en het CDA. In de campagne maakte ze elkaar openlijk grote verwijten. ‘U draait en bent oneerlijk.’ Wouter Bos (PvdA) werd verweten een ‘draaikont’ te zijn. Eerder werd hij nog geroemd om zijn zogenoemde ‘lekkere kontje.’

Na de verkiezingen bleef het CDA van Balkenende de grootste partij. Bos had gezegd dat hij alleen als premier het kabinet in wilde, anders zou hij fractieleider blijven. Maar bij de vorming van het nieuwe kabinet bleek het niet anders te kunnen. Toch een draaikont dus?

Balkenende versus Bos

Zeker het laatste jaar was het niet meer de vraag of het kabinet zou vallen, maar wanneer. Tijdens het dieptepunt van de bankencrisis leken de drie partijen nog eensgezind op te treden, maar over de aanschaf van een nieuw militair vliegtuig (JSF) ontstond enorm veel onenigheid, over de uitkomst van het rapport over de Nederlandse deelname aan de oorlog in Irak waren de partijen enorm verdeeld en uiteindelijk dus ook over de verlenging van de missie in Afghanistan.

Het lukte Bos en Balkenende niet om boven hun onderlinge irritaties uit te stijgen. Als ze het toch eens waren geworden over Afghanistan, dan was het wellicht fout gegaan in de discussie over de bezuinigingen. 35 miljard was het plan, maar de precieze invulling was nog niet helder. Voldoende voer om het met elkaar oneens te zijn. Die onenigheid over bezuinigingen wordt nu ruimschoots uitgemeten in de verkiezingscampagne. Het staat garant voor grote problemen bij het vormen van een nieuwe regering.

De kans is klein dat Balkenende, Bos of Rouvoet (de leider van de Christenunie) terugkomen in een nieuwe regering. Bos heeft zich teruggetrokken. Een paar weken na de val van het kabinet hield hij er mee op. Hij kiest voor zijn gezin. Rouvoet (de huidige minister voor Jeugd en Gezin) heeft beloofd om als politiek leider van zijn partij in de kamer te blijven. Balkenende wil alleen terugkomen als premier.

Hij gaat voor goud, zoals hij zelf zegt. Maar de peilingen geven de CDA-leider op dit moment een bronzen medaille. Maar ook zonder deze drie gereformeerde heren, ze hebben ook nog allemaal op dezelfde universiteit gezeten, zal de vorming van een nieuw kabinet moeizaam verlopen.

Joris Van de Kerkhof