WAT NA 13 JUNI?

Eens de stemmen geteld zijn, kennen we de uitslag van de verkiezingen. Winnaars zullen uitbundig feesten, verliezers likken dan hun wonden. En dan wacht er een aartsmoeilijke opdracht: het vormen van een nieuwe regering.

De rol van de koning

Tijdens de campagne worden grote verklaringen afgelegd en beloften gedaan, politici bekogelen elkaar met beweringen, cijfers en stoere oneliners. Oppositie verwijt de zetelende meerderheid vaak een slecht beleid. En dan moeten al die mensen rond één en dezelfde tafel gaan zitten. Op dat moment komt de koning op het toneel.

Traditiegetrouw nodigt de koning de partijvoorzitters van alle grote democratische partijen uit op het Paleis. Volgens het Hof hoort Vlaams Belang daar niet bij, want zij ontvingen totnogtoe nooit een uitnodiging. En dan begint het politieke spel. Een officieel scenario bestaat er niet echt, maar meestal verloopt het wel zo:

Informateur en formateur

Na de consultaties, dat zijn verkennende gesprekken, met de verschillende partijvoorzitters, duidt de koning een informateur aan. Die persoon maakt meestal wel deel uit van een van de winnende partijen. Zijn of haar taak bestaat er in te onderzoeken welke coalities er mogelijk zijn. Heel vaak zijn het ook buitenstaanders. Personen die niet actief aan de campagne deelnamen. Informateur worden is een eervolle taak. De opdracht weigeren is dan ook not done. Op geregelde tijdstippen zal de informateur verslag uitbrengen bij de vorst. En wanneer de informateur denkt klaar te zijn kan hij of zij de opdracht teruggeven aan de koning. Dan ligt de bal weer in zijn kamp.

Coalities

Omdat er in België zoveel partijen zijn haalt geen enkele genoeg stemmen om alleen te regeren. Er moet dus onderhandeld worden tussen verschillende partijen om een meerderheid in het parlement te vinden. Een coalitieregering is dus een regering bestaande uit verschillende partijen.

Meerderheid en regeerakkoord

Een volgende stap is vaak het benoemen van een formateur. Dat zal normaal gezien de persoon zijn die de verkiezingen heeft gewonnen. De formateur zal op basis van het verslag van de informateur proberen om een regering te vormen en een regeerakkoord te onderhandelen. Zo’n regeerakkoord is een tekst waarin opgesomd staat wat de nieuwe regering in de volgende 4 jaar wil doen. Dat onderhandelen verloopt niet altijd even vlot. Want iedereen wil natuurlijk zoveel mogelijk van zijn programmapunten in dat regeerakkoord. In 2007 duurde de formatie maar liefst 194 dagen, en dat was een absoluut record.

Wie wordt dan minister?

Wanneer het regeerakkoord er is, kan er onderhandeld worden over de ministerportefeuilles. En ook dat is vaak een lastige oefening. De formateur zal bijna altijd ook premier worden. Hoeveel ministers elke partij krijgt, en welke bevoegdheden hangt van vele factoren af. Een partij die veel toegevingen heeft moeten doen tijdens de onderhandelingen zal vaak een belangrijke ministerportefeuille vragen ter compensatie. Een partij die minder stemmen haalt zal vaak minder belangrijke bevoegdheden krijgen. Over wie minister wordt en waarvan precies wordt vaak lang gediscussieerd.

Wanneer het regeerakkoord er is, en de portefeuilles verdeeld zijn, trekken de toekomstige ministers en premier naar de koning. Daar leggen ze dan de eed af ‘in handen van de vorst’, zoals dat zo mooi heet. Als dat gedaan is, trekt iedereen naar de Wetstraat 16– dat is de ambstwoning van de premier – en kan de eerste ministerraad beginnen. En tot aan de volgende verkiezingen, in principe na 4 jaar, of vroeger, als de regering valt.

Ivan De Vadder heeft voor Stem 18+ nog eens samengevat hoe de regering gevormd wordt.

‘Pol Van den Driessche, voormalig journalist en nu CD&V’er, legt aan Tim nog eens uit wat volgens hem de rol van de koning is.’

lees ook