Michel Buylen of de schoonheid van het zien

Omdat het straks weer Gentse Feesten zijn programmeert Art Platform Zebrastraat naar traditie een Gentse kunstenaar van formaat. Dit jaar is dat Michel Buylen, een autodidact die naam en faam maakt met zijn naakten en zijn schilderijen van de zee en de natuur. En nog opmerkelijk: hij werkt uitsluitend met acryl op paneel.

Op de lagere school begon zijn passie voor het tekenen. Toen hij elf was, zag hij een reproductie van de Franse veelschilder Bernard Buffet (1928-1999). Het waren zijn bekende clowns. Michel Buylen maakte met vetkrijt zijn versie, geen kopie naar, maar wel geïnspireerd op Buffet.

Zijn ouders waren fier op hun zoon. Maar toen kwam de beroepskeuze: de academie zag vader niet zitten, wel een universitair diploma. Dus behaalde zoon Michel braaf zijn diploma Romaanse filologie.

Op zijn drieëntwintigste organiseerde hij een grote expositie met zijn tekeningen gemaakt met inkt of potlood.

De toenmalige "strenge" criticus van De Standaard Roger Marijnissen schreef: "Michel Buylen tekent met grote zelfdiscipline". De carrière van Buylen als kunstenaar kon beginnen. Slechts enkele maanden werkte hij in loondienst en dan koos hij voor het voltijdse kunstenaarschap. Tot op vandaag en met hetzelfde succes als bij zijn eerste expositie.

Kunst begint waar woorden te kort schieten

,Dit is de eerste van vier zalen: de religieuze zaal of zeg maar de initiatie. Het zijn allemaal werken van de laatste vijf jaren. Ik heb ze opgevraagd bij verzamelaars en instellingen. En voor alle duidelijkheid: niets is hier te koop. Dit is een expositie van het zien, niet van het aankopen”, vertelt een goed op dreef zijnde Michel Buylen (°1953).

“De critici en hooggeleerde kunstprofessoren voorspellen al decennia lang de dood van de schilderkunst. De fotografie zou bijvoorbeeld de schilderkunst de doodsteek gaan geven. Klopt helemaal niet. Nog nooit is de schilderkunst zo springlevend geweest. Waarom ? Omdat kunst ontstaat uit de frustratie van het woord dat nooit precies kan uitdrukken wat we willen zeggen. Daar waar woorden te kort schieten, begint kunst. De schilderkunst zal samen met de mensheid verdwijnen.”

We staan voor een schilderij met drie meisjes. Links een boos kijkend wicht, rechts een meisje met geloken ogen en in het midden wordt één oog afgedekt door een vlecht haar. Het verhaal gaat dat de meisjes ruzie hebben. En de ogen spelen een rol maar ook de monden. Het oog en de mond: de cruciale elementen bij het portret.

In zijn nieuwe catalogus legt Buylen uit wat volgens hem een goed portrettist is: "Het verschil tussen een goed en slecht portrettist is de manier waarop hij werkt met asymmetrie van het menselijke gezicht. Een gezicht dat symmetrisch is, is een monster, zo’n gezichten gebruiken ze in horrorfilms. Van Eyck gaf God de Vader een symmetrisch gezicht om aan te tonen dat hij geen mens is."

We kijken samen naar "In Paradiso suo, Vita" (50 x 33 cm acryl op paneel). Het is een wat droevig meisje met appeltjes op de achtergrond. In de catalogus staan er regelmatig uitvergrotingen van details van een schilderij: een appel, een mond, een deel van een gelaat. Dan zie je hoe haar- en huidscherp Buylen schildert; met een obsessioneel oog voor elk detail. Al snel denkt men dan aan het foto- of hyperrealisme.

"Ik ben geen fotorealist want ik schilder alles scherp en dat doet een fotorealist niet, die speelt met scherpte en onscherpte." Dat klopt: het meisje met de peinzende ogen is scherp, de appels en de bladeren op de achtergrond ook.

“Als ik me ergens moet onderbrengen dan liefst bij de neosymbolisten. Overigens ben ik ervan overtuigd dat het symbolisme aan de basis ligt van de kunst van de twintigste eeuw en niet het impressionisme.”

De encyclopedie van het model

De fotografie is een werkmiddel van de kunstenaar. Een model meerdere sessies laten poseren voor een schilderij of een beeld is eerder uitzondering dan regel. De schilder neemt foto’s, en dat doet ook Michel Buylen. Hij laat zijn model zitten, staan of liggen, geeft haar bijna geen instructies en fotografeert dan à rato van 4 foto’s per seconde.

Al heel snel komt hij zo aan achthonderd opnames, de encyclopedie van het model. Alle digitale opnames gaan de computer in. Hij gaat ze bewerken: dat peinzend blond meisje heeft nooit in een boomgaard geposeerd, neen, die appelboom heeft de kunstenaar er bijgezet. En toch zal hij de vrouwenlichamen niet retoucheren of "cosmetisch" behandelen. Het blijft puur natuur ontdaan van elk franje.

Een afgewerkte foto kan Buylen printen op groot formaat ofwel projecteert hij ze op een televisiescherm en dan begint hij te schilderen.

De abstractie van de zeegolf

In de tweede zaal hangen er zeegolven en één portret, dat van Fred Bervoets (°1942). De zeegolven fotografeert hij aan 1/500 sec. zodat het schuim spettert en stolt. Michel Buylen is gefascineerd door het ontstaan van een zeegolf. Hij schildert ze in het uiterste puntje van Bretagne waar de woeste oceaan speelt met de zacht deinende zee.

“Dit is Kandinsky wave, de golf van Kandinsky. Je ziet hoeveel wier er meegesleept wordt. Is dit een abstract werk ? Ik weiger om het onderscheid te maken tussen realiteit en abstractie. Veel liever gebruik ik het woord niet referentiële kunst.”

Bij de golven is het abstraherende van de afbeelding frappant, het is een abstractie die niet afstoot, integendeel ze trekt aan. Het resultaat van een uitgekiende techniek te danken aan de ritmiek van het beeld, de beweging, de penseelzetting en de kleuren.

En dan staan we voor Fred Bervoets:” Het gezicht van Fred dat is een landschap, dat zijn golven, daarom hangt hij bij de zee.”

De zaal van het verlangen

Derde zaal: bij de ingang ervan twee kleine werkjes, een mond vol genot, een vulva vol begeerte. Hier overheerst het zwoele, het verlangen naar erotiek en dieplichamelijkheid.

Hier hangen een tiental naakten van één vrouw. Michel Buylen laat haar lang poseren zodat zij zachtjes indommelt waardoor haar lichaam zwoelheid uitstraalt. En om een term van Gerard Reve te gebruiken: de geheime opening is met bladgoud belegd, gewijd en sacraal is het nu.

In een kleine afgesloten ruimte: een herbarium. Zeven schilderijtjes van bloemen en planten, gemaakt in opdracht van een dame uit Parijs. Michel Buylen werkt heel dikwijls op bestelling.

En dan de opdrachtgeefster met haar nieuwe geliefde. Een merkwaardig paneel. Horizontaal houdt zijn hand haar teder vast, horizontaal drukt de hand dominant op de schouder van de dame. Het staat de opdrachtgeefster vrij het werk te hangen zoals zij dat wilt.

In een vierde zaal: portretten in opdracht en één werk van zijn naakt dochtertje.

De veelzijdigheid van acryl

Michel Buylen zweert bij acryl omdat deze verf alle schildertechnieken en trucjes toelaat. Nooit heeft hij olieverf gebruikt. En ook doek of canvas is uit den boze. Hout als ondergrond soms beplakt met papier of omgekeerd doek.

En werken, dat is discipline elke dag van 12.30u tot 19u, om zo te komen tot een productie van 26 paneeltjes per jaar. Want het blijven kleine formaatjes omdat “ik mijn verhaal kan vertellen op klein formaat waarom zou ik dan groter moeten gaan ?”.

En heeft hij nooit heimwee naar de tijd van zijn potloodtekeningen? Buylen toont me de bibliofiele uitgave van zijn catalogus "Verlangzamelingen" met een origineel: een oog veelkleurig getekend met potlood. Het oog, de ontdekker van de schoonheid.

Yves Jansen

"Verlangzamelingen" van Michel Buylen

ArtPlatform Zebrastraat - Gent

1augustus

www.zebrastraat.be