EU en Brazilië zetten in op biobrandstoffen in Afrika

De heisa over biobrandstoffen is alweer enige tijd uit de mediabelangstelling verdwenen, maar de inzet op energiewinning uit landbouwgewassen gaat onverminderd door. Zo heeft de Europese Unie een akkoord gesloten met Brazilië: samen gaan ze de productie van biobrandstoffen in Afrika extra stimuleren.

De ontmoeting van EU-president Herman Van Rompuy en Commissievoorzitter José Manuel Barroso met de Braziliaanse president Luiz Inacio Lula da Silva in Brasilia zit er nog maar net op. Het trio besloot om projecten rond biobrandstoffen uit te breiden, onder meer in het Afrikaanse land Mozambique.

Brazilië zweert bij ethanol

President Herman Van Rompuy ging op bezoek bij Cosan, 's werelds grootste suiker- en ethanolproducent. Ethanol is een biobrandstof die in Brazilië uit suikerriet gewonnen wordt. De technologie werd er in de jaren 70 ontwikkeld als antwoord op de oliecrisis.

De Brazilianen halen collectief hun neus op voor gewone benzine en gieten massaal ethanol in hun "flex"-auto's, die vlot kunnen omschakelen van de ene naar de andere brandstof. Bijna alle nieuw verkochte wagens zijn zulke flex-modellen. De eerste energiecentrale die op ethanol werkt, ging begin dit jaar van start en is een primeur.

Brazilië is de grootste ethanolexporteur ter wereld en wil het internationale gebruik ervan stimuleren. De Europese Unie mikt op biobrandstoffen als "groene" oplossing voor haar wegtransport. Europa wil tegen 2020 minstens 10 procent van het petroleumverbruik vervangen door ethanol en biodiesel.

Afrikaanse biobrandstoffen?

Als Brazilië en de Europese Unie uitwijken naar Afrika voor de productie van biobrandstoffen winnen ze daar beide bij. Om de 10 procent-norm te halen, kan Europa niet anders dan biobrandstoffen invoeren. Vanuit Afrika is dat goedkoper dan vanuit Brazilië. Via hun Afrikaanse dochters kunnen Braziliaanse bedrijven dan weer de hoge Europese importheffingen omzeilen. Afrikaanse landen hoeven weinig of geen invoerrechten op biobrandstoffen te betalen omdat Europa er de energielandbouw wil stimuleren.

Mozambique is één van Afrika's grootste biobrandstoffenproducenten. Buitenlandse investeerders zouden er al bijna 5 miljoen hectare land voor hebben ingepalmd, goed voor ongeveer 15 procent van het landbouwareaal. Brazilië promoot de biobrandstoffenhandel in Portugeessprekende Afrikaanse landen zoals Angola en Mozambique nu al enkele jaren.

Ngo’s ongerust

De plannen van de EU en Brazilië liggen echter zwaar onder vuur. "Miljoenen hectaren landbouwgrond gebruiken om de tanks van Europese auto's te vullen in een land waar hongersnood heerst, is immoreel en pervers", stelt Adrian Bebb van Friends of the Earth. Deze ngo is maar een van de vele organisaties die geen heil zien in de opmars van biobrandstoffen en blijven waarschuwen voor de nefaste ecologische en sociale gevolgen.

Mensenrechten- en milieuactivisten in Mozambique stellen vast dat er bossen en natuurgebieden moeten wijken voor de expansie van biobrandstoffen. Meer zelfs, de oprukkende energiegewassen palmen vruchtbare gronden van kleine boeren in en drijven conflicten over grondbezit op de spits.

Het Britse bedrijf Procana greep er in december naast een concessie om suikerriet voor ethanol te verbouwen op 30.000 hectare land. Eerst werden meer dan 1.000 families van hun grond verdreven, maar de wet stond uiteindelijk aan hun kant.

An Baccaert

Terzake: "Ethanol en de nek van de indianen"

An Baccaert maakte een reportage over de invloed van de biobrandstoffenindustrie op het leven van de Guarani-Kaiowá indianen in Brazilië. U kunt deze reportage hier herbekijken.

Eerder verscheen er van haar over hetzelfde onderwerp ook een artikel in MO*.