Taiwan viert 99 jaar Chinese republiek

Vandaag viert de ROC, de Republic of China, beter bekend als Taiwan, zijn nationale feestdag. De republiek bestaat nu 99 jaar. De Taiwanezen noemen hun feestdag ook "double ten", naar de datum van 10 oktober. Op 10 oktober 1911 barstte een revolutie los in Wuhan in China, waardoor er een einde kwam aan de Qing-dynastie. Journalist Lukas De Vos had een exclusief interview met vicepremier Chiang van Taiwan.

De tweejaarlijkse Aziatisch-Europese Top (de 8e ASEM) was pas afgelopen of de Europese Unie hield al topberaad met de Volksrepubliek China. De sfeer was goed, in de marge werd zelfs het diplomatieke conflict tussen China en Japan bijgelegd. Dat was ontstaan toen Japan een Chinese boot praaide die in de wateren viste rond de Pinnacle-eilanden. Japan noemt de onbewoonde groep de Senkaku en oefent al sinds 1895 de soevereiniteit uit. Maar sinds de ontdekking van grote, onderzeese olie- en gaslagen in 1968 hebben zowel China als Taiwan het bezit van de eilanden (die in het Chinees Diaojoetai gedoopt werden) opgeëist.

De goede beurt die China de hele week had gemaakt door zijn steun voor de slabakkende Griekse economie en zijn bereidheid tot onderhandelen, werd getemperd door de weigering om de munt, de yuan, op te waarderen. Europa heeft namelijk een enorm handelstekort tegenover China, en dat heeft alles te maken met de goedkope producten die worden ingevoerd.

In de tweede helft van de week sloeg de stemming om. Daags na het vertrek van premier Wen Jiabao maakte de Taiwanese politicus Chiang Pin-kung zijn opwachting in Brussel. En vrijdag 8 oktober leed China fors gezichtsverlies: de Nobelprijs voor de Vrede werd in Oslo toegekend aan de Chinese dissident Liu Xiaobo (foto). Liu zit een gevangenisstraf van elf jaar uit, omdat hij openlijk de herinvoering van de democratie bepleit. Al twintig jaar is hij een luis in de pels van de communistische partij.

Kwo Min-tang bracht geen ommekeer

Ook met Taiwan verlopen de betrekkingen stroef, ook al is er sinds de terugkeer aan de macht van de nationalistische Kwo Min-tang in 2008 een radicale koerswijziging gekomen.

Zolang de democraat Chen Shui-Bian president van Taiwan was, schoof de eilandstaat steeds verder op naar een mogelijk eenzijdige afscheuring van China. De nieuwe president Ma Ying-jeou (foto) heeft die optie teruggeschroefd. Hij werd met egards in Peking ontvangen, en sloot verregaande overeenkomsten af.

“Wij willen niet langer op onafhankelijkheid inzetten, maar op wederzijdse versterking van de economische welvaart”, zei de nieuwe "ambassadeur" van Taiwan in België, David Y.L. Lin. Met die boodschap kwam ook Chiang naar Brussel. En dat hij de dag na de Top China-EU toekwam was puur toeval, zei hij.

“Ik was, voor de tweede keer al, op de bijeenkomst in Birmingham van de IDU, de Internationale Democratische Unie – die 60 conservatieve en centrumrechtse christendemocratische partijen groepeert. Waaronder de Kwo Min-tang. Ik heb de oversteek gemaakt omdat ik op uitnodiging tekst en uitleg kon geven over de nieuwe Cross Strait Relations, de betrekkingen dus tussen het vasteland en Taiwan. Bij de Europese Parlementsleden die onze zaak zijn toegedaan. En voor het Instituut voor Aziatische Studies”.

“Het zal natuurlijk ook meegespeeld hebben dat op de dag van uw aankomst Taiwan zijn traditionele Double 10-dag vierde, de stichting van de republiek door Soen Jat-Sen 99 jaar geleden?”

“Ach, volgend jaar, dan zijn er vieringen in overvloed. Honderd jaar republiek, honderd jaar afschaffing van het keizerrijk. Er zullen feestelijkheden zijn, tentoonstellingen, cultuurbijeenkomsten, seminaries. Ook in mijn departement, dat ik sinds mei 2008 leid."

“En valt het in goede aarde dat er de voorbije maanden tekenen van toenadering waren? Ik denk aan de ondertekening van de Kaderovereenkomst voor Economische Samenwerking (ECFA) met Peking, aan geregelde lijnvluchten tussen het vasteland en Taipei. Wat staat er te gebeuren?”

“Op de laatste vergadering is afgesproken nog voor het eind van dit jaar een nieuwe gespreksronde te houden. Die zal gaan over twee wezenlijke dingen: de wettelijke bescherming van investeringen over en weer; en de stroomlijning van geneeskundige standaarden."

“Taiwan had al voor ruim 150 miljard euro in de Chinese economie gepompt, vooral in Sjanghai. China mag nu ook investeren in Taiwan?”

“Jawel, sinds juni is die afspraak gemaakt. Wij proberen zoveel mogelijk te diversifiëren. Vandaar ook dat ik Europa tracht warm te maken voor onze nieuwe politiek, Taiwan kan de draaischijf zijn voor de hele handel met Zuid-Oost-Azië, van Japan tot de Filippijnen, en van Indochina tot Mongolië. En dat lukt aardig, Europa is de vierde handelspartner van Taiwan."

“Een heikel probleem, ook voor het Westen, blijft het respect voor intellectueel eigendom."

“Juist, ook daar buigen we ons over, octrooi- en patentrechten, bestrijding van namaak en industriële spionage. Op 12 september is die afspraak effectief in werking getreden."

“Misschien spreekt de gezondheidszorg de gewone man meer aan?”

“Ja, we hadden nare ervaringen met de uitbarsting van epidemieën als de Mexicaanse griep, HIV of Sars. En dat kwam omdat wij wel de kennis, de ervaring ook hebben, en een hoogstaande geneeskundige technologie. Maar wij bleven buitengesloten uit alle VN-organen en dat verziekte de communicatie. Terwijl toch elke man een onvervreemdbaar recht heeft op gezondheidszorg. Voor het eerst heeft China er vorig jaar mee ingestemd dat China ten minste als waarnemer deel kan nemen aan de WHO in Genève, de Wereldgezondheidsorganisatie. Nu gaan we verder. De geneesmiddelen die we invoeren uit China moeten gelijkvormige normen hanteren als andere medicijnen. Eenvormige standaarden bevorderen de nuttige behandeling van ziekten. En samen kunnen we nu werken aan het voorkomen van nieuwe epidemieën.”

“Is de status van waarnemer bij de WHO het begin van nauwere banden?”

“Kijk. President Ma is teruggekeerd naar het vergelijk van 1992. Toen besloten China en Taiwan het eens te zijn dat ze andere visies hadden, agree to disagree. Dat werkte pragmatisch en leverde resultaten op. Ma houdt vast aan een duidelijke lijn: geen eenzijdige onafhankelijkheid, geen opgelegde hereniging, geen wapenwedloop.”

“Maar daar wringt toch het schoentje ? Peking brieste toen Washington begin dit jaar voor liefst 6,4 miljard hoogtechnologisch wapentuig verkocht aan Taiwan."

“Er zijn twee aspecten. Ons doel is beter geïntegreerd te geraken in het internationale weefsel. Ontspanning met Peking is daartoe een onoverkomelijke voorwaarde. Wij werken hard in de organen waar we wel vertegenwoordigd zijn, zoals de WTO (de Wereldhandelsorganisatie) of de APEC (de Economische Samenwerking tussen Azië en de Stille Oceaanlanden). In de APEC is nu al voor de derde keer op rij voormalig vicepresident Vicent Siew Wan-chang actief. Dat verhoogt onze zichtbaarheid en onze samenwerkingsmogelijkheden. Anderzijds zijn wij een soevereine staat, 23 landen erkennen ons nog altijd diplomatiek. Wij hebben de plicht de 23 miljoen inwoners van Taiwan met alle mogelijke middelen te beschermen en de vrije doorvaart te behouden door de Straat van Taiwan."

“Maar dan gooien de Amerikaanse Zevende Vloot, of aanvalssimulaties door het PRL (het Volksleger van China), of het gekibbel over de Paracel- en de Pinnacle-eilanden toch geregeld roet in het eten?”

“Ik doe daar geen uitspraken over. Mijn opdracht is te zoeken naar velden van mogelijke samenwerking, onderhandelen over overeenkomsten. Uitgangspunt is de economie. Over politiek laat ik me niet uit, ook al ben ik ondervoorzitter van de Kwo Min-tang. Er zijn nog genoeg terreinen waarop ik me moet bewegen, cultuur, gezondheidszorg, verkeer. Ik volg Ma. Ma zei: I am a peacemaker, not a troublemaker. Een vredesduif, geen onruststoker. Wij gaan door met de uitbreiding van overeenkomsten en de uitwisseling van mensen – vorig jaar meer dan 950.000 toeristen uit het vasteland alleen al. Dat kan alleen maar het wederzijds vertrouwen opdrijven."

“En dat geldt ook voor Europa en België?”

“Jazeker. Toen het Verenigd Koninkrijk de visumplicht voor Taiwanezen afschafte, zagen de Britten een directe stijging van het aantal Taiwanese toeristen met 40 %. Dat zal ook gebeuren in de rest van Europa. Bedrijfsleiders en studenten pendelen nu al jaren heen en weer. En zes miljoen toeristen is niet niks voor een eiland als Taiwan.”

“Het zou natuurlijk helpen als er meer directe vluchten waren, en als jullie toegang krijgen tot de Burgerluchtvaartconventies."

“Zo is dat. Er zijn nu al 35 dagvluchten van en naar Europa, onze containerbedrijven onderhouden intense zeeroutes aan. Als de handel blijft toenemen, volgen de verbindingen automatisch. Misschien komt er dan een rechtstreekse lijnvlucht zelfs tussen Brussel en Taipei!”

Chiang is moe, de jetlag speelt hem parten. Hij is ook al 78, al twee keer heeft premier Ma zijn terugtreden geweigerd. Hij wrijft zich even in de ogen, nipt aan zijn thee. “En morgen”, zegt hij met Oosterse berusting, “vlieg ik onmiddellijk naar Japan. Voor alweer een toespraak”. Zijn tweede thuis, want daar is hij acht jaar diplomaat geweest.

Lukas De Vos