De contouren van het voorstel-Vande Lanotte

In 32 pagina's schetst koninklijk bemiddelaar Johan Vande Lanotte (SP.A) een "voorstel van nieuwe bevoegdheidsverdeling en nieuwe financieringswet". Hij omzeilt daarin enkele heikele punten waarop de vorige gesprekken strandden. De meeste partijen kondigden al amendementen aan.

De PS, de N-VA, het CDH, CD&V, Groen!, Ecolo en de SP.A gaven gisteren groen licht om opnieuw te onderhandelen over de financiële stromen in het land en over de bevoegdheidsverdeling tussen de deelstaten. Toch zal er nog heel wat geschaafd worden aan de tekst van de bemiddelaar.

Het voorstel behandelt voorlopig niet de splitsing van de kieskring Brussel-Halle-Vilvoorde en ook het hoofdstuk politieke ethiek ontbreekt. Die twee elementen stonden wel nog in de nota van N-VA-voorzitter en toenmalig koninklijk verduidelijker Bart De Wever. Vande Lanotte wil de kar naar verluidt niet overladen. Hij wil ook focussen op de grootste struikelblokken.

Financieringswet

Bij vorige onderhandelingen, onder andere tijdens de preformatie en in de highlevelgroep, raakten de gemoederen verhit over het percentage van de personenbelasting dat naar de gewesten gaat. Nu staat geen expliciet percentage in de nota-Vande Lanotte. De deelstaten krijgen wel de vrijheid om per schijf zelf een tarief vast te leggen. Naast een federaal tarief komt er binnen de personenbelasting dus een gewestelijk tarief.

Voor de taken waarvoor de deelstaten nu al bevoegd zijn, krijgen ze in het voorstel meteen ook het corresponderende bedrag uit de personenbelasting. Het gaat om zo'n 16 miljard euro, zo'n 26 procent van de personenbelasting. Dat heeft als resultaat dat 45,6 procent van de personenbelasting in de geldbeugel van de gewesten terechtkomen. Na tien jaar is er een stemming, waardoor dat percentage zou kunnen oplopen tot boven de 60 procent.

Voor de bevoegdheden die met deze staatshervorming worden overgeheveld, komt het aandeel uit de inkomsten van de personenbelasting pas over 10 jaar bij de regio's. De invoering van fiscale autonomie wordt dus gespreid in de tijd. De progressiviteit van de belastingen, het principe dat je meer bijdraagt als je meer verdient, blijft behouden.

Er moet ook een uitdovend solidariteitsmechanisme komen, wat een aantal negatieve effecten van de overgangsperiode zou compenseren. Voor Brussel zijn er nog enkele bijkomende inkomsten. De hoofdstad krijgt onder meer 20 tot 30 procent van de belastingopbrengst van de pendelaars, aangezien die in Brussel werken maar er geen belastingen betalen. Dat voorstel moet de Franstaligen plezieren.

Er staat bovendien een systeem van bonussen in het voorstel-Vande Lanotte, met beloningen voor wie de CO2-uitstoot kan doen afnemen of voor wie meer mensen aan het werk krijgt. Sancties voor regio's die het op die domeinen minder goed doen, zijn uit het voorstel van de bemiddelaar gelaten. Toch ligt het systeem bij de PS nog erg gevoelig. De partij vreest dat Wallonië de werkgelegenheidsgraad de komende jaren onvoldoende zal kunnen opkrikken.

Bevoegdheidsverdeling

Opvallend is de opdeling van de bevoegdheid justitie. Onder meer het beheer van de rechtbanken, het jeugdsanctierecht en het wegwerken van de gerechtelijke achterstand komen op de plank van de deelstaten. Zo zou er ook een Vlaamse minister van Justitie komen, belangrijk voor de N-VA. Het Grondwettelijk Hof, het Hof van Cassatie en de Raad van State blijven federaal.

Gezondheidszorg is een volgende grote hap in de nieuwe bevoegdheidsverdeling. Een takenpakket voor zo'n 3 miljard euro wordt naar de regio's doorgeschoven. Onder meer het gehandicaptenbeleid en de ouderenzorg verhuizen naar de deelstaten.

De regio's krijgen ook een pak meer bevoegdheden op het vlak van werkgelegenheid: onder meer de sanctionering van langdurig werklozen kan een Vlaamse bevoegdheid worden.

Dan is er ook nog een relatieve consensus om zaken als de kinderbijslag, dierenwelzijn, verkeer, het Rampenfonds, de huurwetgeving en de filmkeuring in de handen van de regio's te stoppen.

Dit overzicht is niet volledig en al zeker niet verworven. Bemiddelaar Vande Lanotte gaat nog 2 tot 3 weken voort onderhandelen. In eerste instantie zal hij pendelen tussen de taalgroepen. Hij moet naar alle waarschijnlijkheid met heel wat amendementen leuren voor er een definitief akkoord over de hertekening van de staat kan komen.