Wie kan Haïti uit het moeras trekken?

In Haïti worden vandaag presidents- en parlementsverkiezingen gehouden, minder dan een jaar na de dodelijke aardbeving en midden in een om zich heen grijpende cholera-epidemie. De nieuwe president zal het zwaar getroffen land opnieuw moeten opbouwen.
Betogers hebben het gemunt op een affiche van 1 van de 19 kandidaten.

De Haïtianen stemmen voor een nieuwe Kamer van Volksvertegenwoordigers en voor een derde van de zitjes in de Senaat. Het politieke landschap is erg versnipperd in Haïti: voor het parlement zijn er zo'n 900 kandidaten van een 50-tal partijen. Maar het zijn vooral de verkiezingen voor een nieuwe president die de aandacht trekken.

Er zijn 19 kandidaten. In de straten van de hoofdstad Port-au-Prince hangen veel affiches van de kandidaten, maar van de meesten is het bijzonder onduidelijk wat hun programma is, waar ze voor staan en wat ze willen verwezenlijken. Er wordt ook verwacht dat de opkomst eerder laag zal zijn.

Toch zijn deze verkiezingen erg belangrijk voor Haïti. De nieuwe president en de nieuwe regering krijgen de wederopbouw van het land op hun bord. Daarom is het belangrijk dat ze op brede steun kunnen rekenen bij de bevolking. Haïti is een van de armste landen ter wereld.

Verkiezingen in Haïti veroorzaken in normalere omstandigheden al flink wat spanningen in het land. Dat wordt nu nog versterkt door de aardbeving en door de cholera-epidemie die steeds verontrustendere proporties aanneemt. Al meer dan 1.200 mensen overleden aan cholera. De stembusslag was aanvankelijk gepland voor februari van dit jaar, maar dat werd toen uitgesteld. Bij de aardbeving van 12 januari zijn zo'n 230.000 mensen omgekomen. Tien- tot honderdduizenden van hen leven nog steeds in tentenkampen.

De afgelopen weken lopen protesten tegen de VN-troepen af en toe uit de hand. Sommigen beschuldigen de Nepalese blauwhelmen ervan dat zij er de oorzaak van zijn dat cholera -na meer dan 100 jaar afwezigheid op het eiland- opnieuw in Haïti is opgedoken. Maar de laatste dagen gingen de relletjes vooral om de politieke strijd. Aanplakborden van presidentskandidaten worden in brand gestoken, bij campagnebijeenkomsten ontstaan vechtpartijen.

René Préval (foto in tekst), die al eens president van Haïti was van 1995 tot 2000, kan niet meer meedoen bij de verkiezingen. In de grondwet van Haïti werd vastgelegd dat een president maximaal 2 termijnen kan uitdoen. Die bepaling kwam er na het vertrek van "Papa Doc" en "Baby Doc", de dictators François Duvalier en Jean-Claude Duvalier. Vader en zoon zwaaiden onafgebroken de plak over Haïti van 1957 tot 1986. Beiden hadden zichzelf tot president voor het leven uitgeroepen.

Préval heeft zijn steun uitgesproken voor kandidaat Jude Célestin, een relatief onbekende technocraat, die wel als een van de favorieten beschouwd kan worden voor het presidentschap.

Bij de 18 andere kandidaten zijn er ook aanhangers van de voormalige president Aristide, die in 2004 van de macht werd verdreven, wat het begin was van een nieuwe woelige periode in Haïti. President Préval bracht vanaf 2006 meer politieke rust in Haïti en er was een -minieme- economische vooruitgang. Maar onder meer bij de voedselrellen van 2008 en bij de aanpak van de aardbeving van dit jaar toonde hij zich een eerder zwakke president.

Hiphopzanger Wyclef Jean is niet een van de 19 kandidaten voor het presidentschap. Hij mag van de kiescommissie niet meestrijden in de verkiezingen omdat hij de afgelopen jaren niet lang genoeg in Haïti heeft gewoond.

De kans is groot dat geen van de 19 kandidaten vandaag voldoende stemmen haalt. In dat geval komt er op 16 januari een tweede ronde voor de presidentsverkiezingen.

Organisatorische problemen van de baan?

De kiescommissie die de stembusslag organiseert, kreeg de afgelopen maanden met heel wat organisatorische problemen te kampen. Zo was het hoofdkantoor van de commissie ingestort na de aardbeving, net als heel wat van de stemlokalen. Ondertussen zijn nieuwe stemlokalen opgericht en in de tentenkampen zijn er mobiele stemhokjes.

In de aanloop naar de verkiezingen die eerst in februari zouden doorgaan, had de kiescommissie een lijst met 4,5 miljoen stemgerechtigde Haïtianen. Het had heel wat voeten in de aarde om die lijst opnieuw in orde te krijgen. Een aantal inwoners zijn 18 jaar geworden sinds begin dit jaar. Onder meer bij de aardbeving zijn heel wat mensen omgekomen, maar zonder overlijdenscertificaat worden die niet uit het bevolkingsregister geschrapt. Wat de zaken nog bemoeilijkte, is dat tienduizenden mensen hun identiteitspapieren kwijt zijn sinds de aardbeving. Om fraude te voorkomen bij de verkiezingen, is een identiteitsbewijs nochtans cruciaal.

Wouter Carton