De Amerikaanse versie en het Franse origineel

Het heeft even geduurd vooraleer de Canadese scenarist-regisseur Paul Haggis (°1953) een bekende naam werd in Hollywood, maar toen het gebeurde, was het wel meteen goed raak.

In 2004-2005 brak hij definitief door, want eerst schreef hij het scenario voor "Million dollar baby", waarmee Clint Eastwood een Oscar won voor beste film en voor beste regisseur. Daarna was er "Crash", een film die Haggis zelf regisseerde en die opnieuw resulteerde in een Oscartriomf, dit keer voor beste film en voor beste scenario.

Paul Haggis werd de eerste scenarist uit de Hollywoodgeschiedenis, waarvan de pennenvruchten twee jaar na elkaar - of "back-to-back" zoals de Amerikanen dat noemen - een Oscar voor de beste film opleverden.

In het geval van "Crash" ging het om een origineel scenario. Bij "Million dollar baby" betrof het een literaire adaptatie, want aan de basis lag "Rope burns", een verzameling boksverhalen van F.X. Toole.

Voor zijn nieuwe film, de suspensethriller "The next three days" met Russell Crowe en Elizabeth Banks in de hoofdrollen en waarvoor Haggis opnieuw scenario én regie voor zijn rekening nam, deed hij nog iets anders. Dit keer baseerde hij zijn scenario op een recente Franse thriller, namelijk "Pour elle" uit 2008 van regisseur Fred Cavayé, waarin Vincent Lindon en Diane Kruger de cast aanvoerden.

Schuldig of onschuldig?

Het basisgegeven bleef in beide films hetzelfde en komt in essentie hierop neer: een vrouw wordt veroordeeld voor de moord op haar (vrouwelijke) baas. Ze pleit onschuldig, maar de bewijslast tegen haar weegt loodzwaar. Als haar man merkt dat zij er in de gevangenis onderdoor dreigt te gaan, beslist hij zijn echtgenote te gaan bevrijden.

Zoals de titel "Pour elle" al suggereerde, deed de man in de Franse film dat allemaal uit liefde voor zijn vrouw. En natuurlijk ook omdat hij rotsvast overtuigd was van haar onschuld.

Het publiek trouwens ook, want halverwege het verhaal krijgt de toeschouwer via een flashback te zien wie de echte moordenaar is en hoe de bewijslast tegen de veroordeelde vrouw eigenlijk het gevolg is van een puur toevallige samenloop van omstandigheden, met weliswaar dramatische gevolgen.

In de Amerikaanse remake laat Paul Haggis over die onschuld toch een subtiele zweem van twijfel doorschemeren. Op het einde van "The next three days" gebruikt hij nochtans ook een flashback, waarin een politiedetective op de plaats van misdaad een hypothese bedenkt, waarbij iemand anders de moord zou kunnen hebben gepleegd, wat dus meteen de veroordeelde vrouw zou vrijpleiten.

Maar, zo vertelde Paul Haggis mij in een interview, dat bewijst uiteindelijk niets, tenzij de kracht en de macht van het filmmedium. De hypothese, waarbij die politieman allerlei puzzelstukjes in elkaar laat passen, is in feite niet meer dan een doorgedreven denkoefening.

Ja, het kan misschien op deze manier verlopen zijn, maar misschien ook niet. Door dat hele procédé te visualiseren als een flashback, zeker als de film bijna afgelopen is, wint die hypothese aan overtuigingskracht. “Van zodra de kijker iets ziet, is hij ook geneigd het te geloven”, aldus de regisseur. "Maar dat betekent daarom nog niet dat het waar is."

Je gaat van één universum naar een ander"

Onschuld in de Franse film. Maar twijfel in de Amerikaanse versie. Kan dat zomaar? Natuurlijk, de filmgeschiedenis zit boordevol voorbeelden van allerlei remakes, waarbij de scenarist van de eerste film bij wijze van spreken zijn eigen "kind" niet meer zou herkennen in de nieuwe versie. Dat hoeft niet eens een vorm van domheid of kwade wil te zijn, het is gewoon een kwestie van adaptatie, van aanpassing aan een andere cultuur of een andere tijd.

De Franse cineast Francis Veber, van wie er ondertussen een tiental scenario’s en/of films een Amerikaanse make-over kregen - "L’emmerdeur" werd "Buddy, buddy", "La cage aux folles" werd "The birdcage", "Les compères" werd "Father’s day", "Le dîner de cons" werd "Dinner for schmucks", enz. - weet daarvan mee te praten. “Je gaat van één universum naar een ander”, zei hij ooit in dat verband. “Alsof je van cognac naar ... hoe heet die Amerikaanse whisky nu ook weer? ... naar bourbon gaat”.

Aanpassing of verraad?

Veber gaf daarbij ook een goed voorbeeld van hoe zo’n
"Americanization" van een Franse film soms in zijn werk gaat. Zijn komedie "Les compères" (met Gérard Depardieu -foto - en Pierre Richard) ging over twee manmen die allebei op zoek gaan naar een vermist jongetje, nadat de moeder van dat kind hen elk apart heeft wijsgemaakt dat zij de vader zijn.

Zij doet dat omdat haar echtgenoot, de échte vader van het kind, niet bepaald in staat blijkt om zo’n zoektocht tot een goed einde te brengen. En daarom doet zij dus beroep op twee vroegere minnaars van haar. In Amerika vond men het echter niet echt kunnen dat de échte vader op zo’n manier werd voorgesteld en dus werd het scenario van "Father’s day" in die zin aangepast dat... de vrouw in kwestie nu gescheiden is!

Aanpassing of verraad: het zal wel een nooit eindigende discussie blijven bij remakes. De Amerikaanse scenarist David Rayfiel, die indertijd meeschreef aan het scenario voor "Intersection" (met Richard Gere en Sharon Stone), een remake van de Franse klassieker "Les choses de la vie" van Claude Sautet uit 1970, omschreef zijn werkwijze op deze manier: “Ik heb het advies gevolgd van de schilder Kuniyoshi, die ooit gezegd heeft: op een bepaald moment stuur ik mijn model naar huis.”

Jan Temmerman