In "The rite" volgen we een cursus exorcisme

Grommende demonen, kikkerplagen, mensen die plots talen spreken die ze niet kennen, duiveluitdrijvers, "The Rite" voert de alle clichés van het genre op. Maar de film onderscheidt zich naar eigen zeggen wel op een essentieel vlak van zijn concurrenten: hij brengt voor het grootste deel ware gebeurtenissen voor de camera.

Toen William Friedkin in 1973 "The exorcist" (foto) in de zalen bracht, scoorde hij niet alleen een wereldwijde hit. Hij tekende ook de regels uit van een subgenre, voorschriften die trouw opgevolgd werden door een golf van na-apers. Iedereen kent ze intussen wel: een meisje/jongen/man/vrouw vertoont vreemd gedrag dat steeds meer uit de hand loopt.

Voor iedereen het goed en wel beseft, begint het personage de gruwelijkste dingen te zeggen en zijn/haar lichaam in onnatuurlijke houdingen te wringen. Niet veel later wordt de stap naar het bovennatuurlijke gezet en blijkt de bezetene bovenmenselijk sterk, telekinetisch begaafd en helderziend. Pas als de duiveluitdrijver die erbij wordt geroepen omdat de wetenschap met de handen in het haar zit, zichzelf tot het uiterste heeft gedwongen, wordt de demon bedwongen.

Vaticaan geeft cursussen voor exorcisten

William Peter Blatty, de man die de oorspronkelijke roman en het scenario van "The exorcist" schreef (en later ook het zwaar onderschatte "The exorcist III" zou maken), had een goeie reden om net die elementen in het verhaal te introduceren.

Hij liet zich namelijk inspireren door een waargebeurde zaak uit 1949, toen een priester in Maryland naar eigen zeggen zes weken lang een exorcisme had uitgevoerd op een dertienjarige jongen. Voor de roman verplaatste Blatty de actie naar Washington en deed er nog een paar flinke scheppen bovenop, met het gekende succes.

In tegenstelling tot "The exorcist" wil "The rite" het (min of meer) bij gerapporteerde feiten houden, een ambitie die de film met de nodige ironie onderstreept wanneer het personage van Anthony Hopkins schamper opmerkt: "Wat had je verwacht? Erwtensoep? Rondtollende hoofden?"

De feiten in kwestie werden opgetekend door Matt Baglio, een Amerikaanse journalist die in Rome woont. Hij ontdekte er dat het Vaticaan (meer bepaald het Ateneo Pontificio Regina Apostolorum) jaarlijks cursussen voor aspirant-exorcisten organiseert. De vijfdaagse initiatie omvat onder meer lezingen over de sociale aspecten van satanisme, satanisme bij jongeren en de criminologische, theologische en psychologische aspecten van duiveluitdrijving.

Onder het pausdom van Johannes Paulus II was het idee van satan als fysieke aanwezigheid terug in zwang geraakt en dus ook de functie van exorcist.

80 gevallen van duiveluitbanning

Geïntrigeerd vroeg Baglio toestemming om de cursus bij te wonen en hij maakte er kennis met Gary Thomas, een priester uit San Francisco die op aanraden van zijn bisschop aan de cursus was begonnen. Omdat hij vond dat de theorie alleen hem niet kon voorbereiden op zijn werk zocht Thomas contact met een ervaren duiveluitdrijver. Die vond hij in de figuur van Carmine De Filippis, een van de negen exorcisten die Rome telt.

Drie en een halve maand lang keek Thomas toe hoe zijn mentor de strijd aanbod met demonen, tot hij het gevoel had dat hij de technieken zelf onder de knie had. In totaal ging het om 80 gevallen, waarvan Baglio er zelf 20 mocht bijwonen.

"Het tijdperk van satan is nog niet voorbij"

Vandaag is Gary Thomas de officiële exorcist van San José en in de drie jaar dat hij de functie bekleedt, heeft hij vijf uitdrijvingen uitgevoerd. Hij benadrukt echter dat het exorcisme maar de laatste stap in een lang proces is. Als priester wordt hij bijgestaan door een dokter, een clinicus en een psychiater (“Allemaal katholieken die geloven in het bestaan van het duivel”, voegt hij er wel aan toe) die eerst uitmaken of de symptomen niet van medische/psychologische aard zijn.

Maar Gary Thomas is zeker overtuigd van het goede dat hij verricht. “Als ik vertelt wat mijn functie is, zeggen veel katholieken ‘O, wordt dat nog gedaan?’, alsof er een tijdperk van Satan is geweest dat nu voorbij is”, merkt hij op. “We mogen echter niet in die val trappen. satan zal nooit verdwijnen.”

Ruben Nollet

The rite (VS)

van Michael Hafström
met Anthony Hopkins, Alice Braga, Ciaran Hinds, Colin O'Donoghue, Rutger Hauer; Chris Marquette, Marta Gastini
release woensdag 9 maart