Moet en wil de NAVO ingrijpen in Libië?

De internationale gemeenschap kijkt handenwringend en aarzelend toe terwijl de volksopstand in Libië ontaardt in een burgeroorlog die het land uiteen dreigt te scheuren. Vlak voor de voordeur van Europa dreigt nu een bloedbad.

Anders dan in Tunesië of Egypte wil de Libische leider Moe'ammar al-Khaddafi niet buigen voor volksprotest en zet hij zonder scrupules artillerie, tanks en vliegtuigen in tegen de betogers. En anders dan Ben Ali of Moebarak is Khaddafi het gewoon door de buitenwereld als paria behandeld te worden en lapt hij druk of kritiek van buitenaf aan zijn laars.

De rebellen hebben het oosten van het land met Benghazi en olieterminals zoals Mars Al Brega en Ras Lanuf in handen gekregen, maar hun opmars lijkt nu vast te lopen, waardoor opstandige steden in het westen van het land (Zawiya, Misurata) geïsoleerd dreigen te worden en mogelijk heroverd worden door Khaddafi, die er dan zijn wraak kan botvieren.

Wie ooit in een khaki-uniform rondgelopen heeft,  zal het -net als bij professor Krijgsgeschiedenis Luc De Vos vorige week in Terzake- opgevallen zijn hoe amateuristisch en ongecoördineerd de rebellen naar het front trekken, met veel enthousiasme en bravoure, maar evenzeer met aftands wapentuig dat eerder in een museum thuishoort.

Toch houdt dat "zootje ongeregeld" van overgelopen militairen en burgers al wekenlang stand, maar met revolutionair "zeal" en wat gelukstreffers alleen, win je geen oorlog. Nu ze vanuit de lucht bestookt worden en de elitetroepen van Khaddafi tegenover zich krijgen, kan het tij keren, te meer daar de Khaddafi-getrouwen ook vechten voor het behoud van hun eigen privileges. 

Een Somalië vlak bij de Europese deur?

De Libische opstand is dus een burgeroorlog geworden. Als Khaddafi de controle over het westen en zijn bolwerk Sirte kan behouden, dreigt de aloude scheuring tussen het westelijke Tripolitanië en het oostelijke Cyrenaïca, de thuisbasis van de oude monarchie van de Sanussi's (1951-1969). Historisch waren beide streken lange tijd gescheiden en werden ze pas in 1934 samengevoegd door de Italiaanse kolonisator.

Een van de zonen van Khaddafi dreigt nu met een scenario waarbij Libië de weg van Somalië zou opgaan, uiteenvallend onder krijgsheren die elkaar bekampen en zich aan piraterij in de Middellandse Zee zouden bezondigen, net als hun voorouders eeuwen geleden. Khaddafi weet ook dat de oppositie vooralsnog als los zand aan elkaar hangt en het niet uitgesloten is dat die onderling nog slaags raken als het conflict lang genoeg duurt, zeker nu de wapens er voor het oprapen liggen.

Europa vreest echter nog meer het andere dreigement: het opendraaien van de vluchtelingenkraan vanuit Afrika, maar dan aangevuld met duizenden wanhopige Libiërs zelf die wegvluchten voor de wraak van Khaddafi en de humanitaire catastrofe in hun land. Ten slotte zou Khaddafi tijdens zijn "Untergang" ook de olie-installaties kunnen vernietigen of buitenlanders in zijn land kunnen gijzelen als pasmunt.

No boots, but air power

Wat kan of wil de buitenwereld nu doen om die doemscenario's in Libië tegen te houden? Economische en politieke sancties werken pas op termijn, terwijl Khaddafi nu vooral zijn regime wil redden. De NAVO-schepen en de 1.700 US Marines voor de kust zijn daar ook eerder voor evacuaties van landgenoten en eventueel humanitaire operaties. 

Anders dan zijn voorganger in Irak staat VS-president Barack Obama niet te springen voor militaire interventie in een Arabisch land, zeker niet nu hij nog werk heeft in Afghanistan en Irak en met een potentiële crisis in Korea. Bovendien zijn de VS veel minder dan de Europese bondgenoten afnemer van Libische olie en worden ze ook niet zo bedreigd door vluchtelingenstromen. 

De Libische rebellen en de meeste islamitische en Arabische landen willen overigens geen buitenlandse troepen, maar eisen wel een vliegverbod (nofly-zone) of eventueel luchtaanvallen op installaties van het regime. 

Technisch kan de NAVO vanuit bases in Zuid-Italië en Griekenland een vliegverbod boven de Libische kuststrook vrij makkelijk controleren, zeker als daar nog VS-, Franse of Britse vliegdekschepen bij betrokken worden. Het uitschakelen van het beperkte arsenaal van Khaddafi zou voor de NAVO ook niet echt een probleem mogen zijn. Er zijn overigens ervaringen met dergelijke operaties boven Irak of ex-Joegoslavië.

Politiek is zelfs een vliegverbod kant kiezen voor de rebellen en tegen Khaddafi. Dat schept problemen, want het is nog niet duidelijk hoe die oppositie aan elkaar hangt en waar die voor staat. In de VN staan Rusland en China huiverig tegenover een  vliegverbod, maar als de Arabische Liga daarom vraagt, gebruiken Moskou en Peking mogelijk hun vetorecht niet.  Om een bloedige "last stand" te vermijden, zou het echter helpen mocht er ergens (Venezuela?) een achterpoortje overblijven waarlangs Khaddafi en de zijnen alsnog zouden kunnen vluchten. 

Ook mag de bizarre Khaddafi niet onderschat worden. Al 42 jaar gebruikt hij ALLE mogelijke middelen en de aanslag in Lockerbie en de vermoorde Britse politieagente Yvonne Fletcher indachtig, blijven die niet noodzakelijk beperkt tot Noord-Afrika.

Jos De Greef