Writer's block in de bioscoop

In het begin van de SF-thriller "Limitless" van de Amerikaanse regisseur Neil Burger, die zich daarvoor baseerde op de roman The dark fields" van schrijver Alan Glynn, heeft het hoofdpersonage Eddie Morra (sterke vertolking van Bradley Cooper) het absoluut niet makkelijk. Zijn vriendin geeft hem de bons en zijn huisbazin dreigt hem op straat te zetten wegens maanden achterstallige huur.

Eddie is een jonge schrijver. Enfin, dat wil hij heel graag zijn. Hij is er voorlopig enkel en alleen in geslaagd om van een uitgever een voorschot los te krijgen, maar ook daar heeft het ongeduld bijna zijn houdbaarheidsdatum bereikt. En toch slaagt Eddie er nog altijd niet in om ook maar één behoorlijke zin neer te pennen. Kortom: een writer’s block om U tegen te zeggen.

Maar dan krijgt Eddie (via een of andere louche figuur) een mirakeloplossing aangeboden: een experimentele pil zou hem moeten in staat stellen om zijn hersencapaciteit voor de volle honderd procent te benutten, terwijl dat door gewone stervelingen slechts voor een veel kleiner percentage gebeurt. En wat blijkt? De wonderpil werkt!

Een designerdrug als doping voor het creatieve brein. Het manuscript kan nu door Eddie plots wél in een ijltempo afgewerkt worden - in de film wordt dat visueel mooi weergegeven door van het plafond neerdwarrelende lettertjes - en het resultaat is op de koop toe (en eigenlijk tot ieders verbazing) een opvallend goede roman! Het leven van Eddie Morra lijkt plots het paradijs op aarde. Maar zoals bij elke drug, die naam waardig, liggen er ook hier bepaalde neveneffecten op de loer.

Writer's block levert broers Coen prijzen op

Het zal wel geen toeval zijn dat writer’s block een thema is dat veel schrijvers en dus ook veel scenaristen nauw aan het hart ligt. Het is bij wijze van spreken een onderwerp waarvoor ze nauwelijks research hoeven te doen, want ze kennen het doorgaans allemaal uit eerste hand. Het heeft in ieder geval reeds veel memorabele films opgeleverd, zoals "Secret wIndow" (2004) van regisseur David Koepp.

In die film, gebaseerd op een kortverhaal van Stephen King, speelt Johnny Depp de rol van Mort Rainey, een bestsellerauteur wiens carrière duidelijk in een dip zit.

Zijn vrouw heeft hem verlaten voor een andere man, een stevige writer's block houdt zijn nieuwe roman vast onder de toetsen van zijn laptop en op de koop toe staat er plots een vreemde figuur (subliem vertolkt door John Turturro) voor zijn deur met de beschuldigende mededeling: “You stole my story!”. Uiteindelijk zal blijken dat die drie elementen -overspelige echtgenote, writer's block en beschuldiging van plagiaat- op een wel heel vreemde manier met elkaar te maken hebben.

Diezelfde John Turturro had reeds eerder het titelpersonage vertolkt in "Barton Fink" (1991) van de gebroeders Ethan & Joel Coen. Fink is een gevierd toneelschrijver van sociaal geëngageerde stukken die, anno 1941, vanuit New York naar Hollywood wordt gelokt. Hij denkt: film is hét medium om de verpauperde massa’s te verheffen.

Hollywood denkt: we hebben snel (en liefst voor niet te veel geld) een scenario nodig voor een worstelfilm(!), met daarin een love-story en ook een rolletje voor een weeskind. Fink gaat meteen aan de slag, maar het blad in zijn typemachine blijft angstaanjagend wit.

Naar verluidt hadden de Coen-brothers zélf last van writer’s block toen ze met hun vorige filmproject "Miller’s crossing" bezig waren. En zie, dat akkefietje leverde in hun geval meteen inspiratie op voor een volgend scenario-idee, namelijk dat van "Barton Fink". Op het Festival van Cannes ging de film indertijd aan de haal met de Gouden Palm én de Prijs voor de Beste Regie én de Prijs voor de Beste Acteur (voor John Turturro).

Oscar voor scenarist en zijn fictieve tweelingbroer

Een scenario over writer’s block kan zelfs een Oscarnominatie opleveren. Dat was bijvoorbeeld het geval bij "Adaptation" (2002) van regisseur Spike Jonze, naar een scenario van Charlie Kaufman. Van diezelfde Kaufman had Jonze reeds eerder het eveneens magistrale "Being John Malkovich" geregisseerd.

De ontstaansgeschiedenis van "Adaptation" was bijna even origineel als het uiteindelijke resultaat. Charlie Kaufman had namelijk de opdracht gekregen om een scenario-adaptatie te schrijven van het boek "The orchid thief" van de New Yorkse journaliste Susan Orlean. Maar Kaufman raakte geblokkeerd, zweette bloed en tranen en loste het adaptatieprobleem ten slotte op door zichzelf en zijn creatieve problemen in het orchideeënverhaal te verwerken.

Hij deed zelfs meer dan zichzelf tot hoofdpersoon promoveren, want hij vond ook zijn fictieve tweelingbroer Donald Kaufman uit. Die dubbelrol werd vertolkt door Nicolas Cage, die dus enerzijds gestalte geeft aan de getormenteerde, gefrustreerde en al te zelfkritische Charlie, maar anderzijds ook de vrolijke, onbezorgde en optimistische Donald tot leven brengt. Het leven van de ongelukkige Charlie wordt er niet bepaald beter op als broer Donald plots beslist om zelf ook scenarist te worden. En wat blijkt: die vindt het een fluitje van een cent!

Opmerkelijk detail: omdat Charlie Kaufman wou dat zijn fictieve tweelingbroer ook als scenarist op de generiek van "Adaptation*" vermeld zou worden, kreeg die onbestaande Donald uiteindelijk óók een Oscarnominatie.

Een totaal ander, maar eveneens erg origineel verhaal over writer’s block werd ook nog verteld in "Shakespeare in love" (1998) van regisseur John Madden. Volgens scenarist Marc Norman kwam het idee eigenlijk van zijn zoon. Die vroeg hem waar Shakespeare zijn inspiratie vandaan had gehaald toen hij "Romeo and Juliet" schreef? Iemand die zo prachtig en zo passioneel over de liefde kon schrijven, moest toen toch wel zélf heel erg verliefd geweest zijn?

Het antwoord kreeg de (fictieve) gestalte van Viola De Lesseps (rol van Gwyneth Paltrow). Het filmverhaal begon in Londen, anno 1593. William Shakespeare (rol van Joseph Fiennes) is vanuit Stratford-upon-Avon in de hoofdstad aanbeland, maar heeft dan nog niet echt naam gemaakt als toneelschrijver.

Hij werkt aan een opdrachtstuk met als titel "Romeo and Ethel, the pirate's daughter", maar het wil niet echt lukken, want Will heeft last van een verlammende writer's block. Wat hij mist, is een muze die hem kan stimuleren en inspireren. En dan komt Viola op de proppen! Als de film naar zijn einde loopt, in de kijker getuige van de manier waarop "Romeo and Juliet" een populair succes wordt, de reputatie van Shakespeare definitief vestigt en de Bard meteen een nieuwe schrijfopdracht oplevert, zowaar van koningin Elizabeth I zelf! Maar het moet van haar dan wel "iets luchtiger en minder tragisch" worden!

Jan Temmerman

Limitless (VS)

regie: Neil Burger

met: Robert De Niro, Bradley Cooper, Abbie Cornish, Anna Friel

release: woensdag 6 april