Ruk naar links in Canada?

308 zetels zijn er vandaag te verdelen in het Canadese Lagerhuis. De Conservatieve Partij van eerste minister Stephen Harper (foto bovenaan) hoopt nu voor het eerst sinds 2006 (en twee minderheidsregeringen verder) om de kaap van 155 zetels te halen en alleen te kunnen regeren, naar Brits model. Maar de peilingen werpen een donkere schaduw op die verwachting.

Gisteren bevestigde een laatste poll dat er een even onverwachte als spectaculaire opstoot komt van de democratisch-linkse NPD van Jack Layton (kleine foto).

Die is opgerukt naar bijna 31 procent van de kiesintenties, nog ruim 6 procent achter de Conservatieve Partij van Harper, maar wel ruim voor de liberalen van Michael Ignatieff (kleine 23 procent) die de voorbije halve eeuw meestal Canada leidden.

Paradoxaal genoeg krijgen de liberalen op die manier de joker in handen, als Harper geen absolute meerderheid haalt: gaan ze samen met Harper of met Layton?

Economisch dilemma

De keuze gaat om het sociaal model. Harper – en dat erkent iedereen – heeft een vlekkeloos economisch parcours afgelegd. Hij slaagde erin om Canada goeddeels uit de internationale financiële crisis te houden, en toen dat uiteindelijk toch gebeurde, zorgde hij met kundige hand voor bescherming van de banken en bedrijven, zonder al te veel de levensstandaard aan te tasten.

Maar Harper is tegelijk een gesloten man. Het regent klachten over zijn ondoorzichtige beleid, en ook voor de bevolking slaagt hij er moeilijk in zijn beleid toe te lichten. Dat was de reden waarom tegen hem op 25 maart een motie van wantrouwen werd ingediend en goedgekeurd. In dat gat is Jack Layton gesprongen. Naarmate de televisiedebatten toenamen, won hij meer en meer aanhangers.

Layton is een no-nonsensedemocraat, die de tijd rijp acht om ook voor de achtergebleven bevolkingsgroepen te zorgen. Om die reden wil hij de vennootschapsbelasting optrekken tot 19 procent, nog altijd een van de laagste in de geïndustrialiseerde wereld.

Harper heeft in januari die bedrijfstaks nog verlaagd tot 16,5 procent en hij belooft er nog anderhalf procent af te doen. Dat zal, aldus Layton, alleen de tweedeling in de samenleving aanzwengelen en de behoeftigen nog armer maken. Hij zet in op betere sociale voorzieningen met de extra inkomsten en op de emissiehandel om de CO2-uitstoot te compenseren.

Wat nu?

De verkiezingscampagne van de voorbije vijf weken is op het scherp van de snee en tot het allerlaatste ogenblik heftig gevoerd. Alle partijen hopen vooral de volksrijkste stad, Toronto, voor zich te winnen. De conservatieven doen er alles aan om de nieuwe inwijkelingen, vooral de Chinese gemeenschap van kleine zelfstandigen, aan hun kant te krijgen, in Vancouver aan de Westkust en in Toronto.

Maar ook Layton scoort in Toronto. Hij kreeg de onvoorwaardelijke steun van de invloedrijke krant, de Toronto Star (die traditioneel bij de liberalen aanleunt). Hij oogstte ook heel wat lof in Brits Columbia, en zijn NDP dreigt het afscheidingsgezinde Bloc Québecquois in de Franstalige provincie weg te vegen.

Daarom is de zakenwereld verdeeld: met lede ogen zien ze mogelijke taksverhogingen aan, maar anderzijds is het spook van staatsopdeling (Québec) verder af dan ooit.

Naar een coalitie

Hoewel de toon nooit giftig was, is er toch heel wat wrevel geventileerd. Zo richtten de conservatieven hun pijlen op een kandidate van de NDP in Québec, een dienstertje dat liever naar Las Vegas op vakantie ging dan campagne te voeren. Zo wordt er vuil gespeeld om een vermeend bezoek van Layton aan een “massagesalon” … in 1996.

Het lijkt de “oranje partij” NDP niet te deren: Layton heeft duidelijk het vertrouwen gewonnen van de middenklasse. Hij boezemt vertrouwen in en wijst ondanks de economische successen van Harper op het historisch grote begrotingstekort dat de conservatieven hebben gegraven vorig jaar, 55 miljard Canadese dollar (zo'n 39,15 miljoen euro).

Bij de plaatselijke minderheden (grensarbeiders, Inuït in Nunavut, Aziaten) zal ook de buitenlandse politiek een rol spelen. Harper heeft zwaar ingezet op een nadrukkelijkere aanwezigheid in de noordelijke poolgebieden en weigert Russen en Amerikanen enige zeggenschap over de noordelijke doorvaart nu het ijs schrikbarend aan het smelten is.

De NDP zet in op meer zelfstandigheid (en dus een hogere opkomst van de inboorlingen). In het zuiden gaat het vooral om de betrekkingen met de Verenigde Staten. De geheime aankoop van 65 Lockheed-gevechtsvliegtuigen leidde direct tot de val van de regering-Harper. De koop zou makkelijk elf miljard hoger kunnen uitvallen dan gezegd. En Canada is ook de grootste energiebevoorrader van de VS. Dat geeft de winnaar een stevige hefboom om de eigen financiering onder controle te houden.

De keuze

Het is Canada’s vijfde verkiezing in amper zeven jaar. Er is een drang naar stabiliteit. Het ziet er dus naar uit dat de kleinere partijen, het Bloc en de Groenen voorop, zullen verschrompelen en er drie partijen overblijven. Zij zullen onderling moeten uitmaken welke koers Canada zal inslaan.

Tenzij de kiezer alsnog een absolute meerderheid geeft aan een partij. Maar daarvoor moet je, volgens kenners, zowat 40 procent van de stemmen halen. En daar ziet het vlak voor de verkiezingen niet naar uit. Maar ook een nieuwe minderheidsregering ziet Harper niet zitten. Dan maar opnieuw gaan stemmen, zegt hij. Dat zullen de Canadezen allesbehalve leuk vinden.

Lukas De Vos