Wim Wenders brengt een ode aan Pina Bausch

Het 3D-fenomeen is nu ook tot op het terrein van de "auteursfilm" doorgedrongen. De nieuwste film van de Duitse cineast Wim Wenders is een 3D-productie die een ode brengt aan de Duitse choreografe Pina Bausch (1940-2009). Bausch is een van de meest toonaangevende danseressen uit het tweede deel van de twintigste eeuw.

Eerder dit jaar werden er tijdens de Berlinale in de officiële selectie maar liefst drie films in 3D gepresenteerd, die meer in het arthousecircuit dan in de commerciële bioscopen thuishoren.

Er was de documentaire "Cave of forgotten dreams" van de Duitse cineast Werner Herzog, die daarvoor zelfs de exclusieve toestemming kreeg om de prehistorische tekeningen in de grotten van Chauvet, in het zuiden van Frankrijk, te gaan filmen.

Er was ook "Les contes de la nuit", de nieuwe animatiefilm van de Franse regisseur Michel Ocelot, bekend van "Kirikou et la sorcière" en "Azur et Asmar". En tenslotte was er "Pina" van de Duitse filmmaker Wim Wenders, die vanaf deze week ook in de Belgische bioscopen draait.

In de wereld van de moderne dans geniet de Duitse choreografe en danseres Pina Bausch (°1940) zowat dezelfde reputatie als bijvoorbeeld Angelina (Jolie) of Julia (Roberts) in Hollywood. Het gebruik van hun voornaam is ruim voldoende om te weten over wie het gaat.

Regisseur Wim Wenders was reeds lang bevriend met Pina, die in de jaren 70 furore had gemaakt met haar ensemble Tanztheater Wuppertal, waarmee ze een toen revolutionaire mengeling van dans en theater ontwikkelde. Beide kunstenaars koesterden reeds lang plannen om samen een film te maken, maar toen het eindelijk (bijna) zover was, overleed Pina Bausch in 2009 aan kanker.

"Zonder dans zijn we verloren"

Het zag er een tijdlang naar uit dat er wel nooit een dansfilm met/over Pina zou komen, maar uiteindelijk liet Wenders zich toch door haar dansers overhalen. Het zou hun manier worden om afscheid te nemen. "Dansen was haar manier om met leven en dood om te gaan", zegt Wenders.

"Haar motto was: "Tanzt, tanzt, sonst sind wir verloren."
Als we niet dansen, zijn we verloren. Daarom stonden haar dansers, de dag dat Pina stierf, 's avonds al opnieuw op de planken. Dus als we de film niet meer mét Pina konden maken, moesten we hem dan maar voor haar maken."

Het plan om deze documentaire in 3D te draaien, was er bij Wenders al gekomen in 2007 toen hij in Cannes een kort 3D-filmpje zag over een concert van U2. Hij had toen trouwens meteen na de projectie met Pina Bausch getelefoneerd om haar te vertellen dat hij eindelijk de manier gevonden had om zijn dansdocu met haar te draaien.

Puur technisch vertoonde 3D toen nog veel gebreken - vooral als het snelle bewegingen van de personages betrof - maar Wenders hoopte dat daar snel verandering zou in komen. Dat gebeurde inderdaad, maar toch niet snel genoeg om het nog samen met Pina te kunnen doen.

Ondanks de titel is dit geen documentaire over Pina Bausch geworden, maar een soort hommage aan haar werk(wijze). Wenders spreekt daarom ook van "een biografie van haar werk".

Niet in de bioscoop, maar op de scene

Typisch voor haar aanpak was bij voorbeeld dat de choreografe bij een nieuw dansproject allerlei vragen stelde aan haar dansers. Die moesten dan niet met woorden, maar met gebaren en dansbewegingen antwoorden.

Diezelfde werkwijze heeft Wenders nu ook voor deze film gehanteerd. Het dansgezelschap voert ook enkele sleuteltaferelen op uit bekende repertoirestukken, zoals "Café Müller" (waarvan er trouwens ook fragmenten te zien waren in "Hable con ella" van Pedro Almodovar), Frühlingsopfer en Kontakthof.

 

Het gebruik van 3D verhoogt op bepaalde momenten bij de kijker het gevoel dat hij/zij niet in een bioscoop naar een groot scherm zitten te kijken, maar dat ze als het ware aanwezig zijn in de zaal waar de dansvoorstelling wordt opgevoerd.

Maar het 3D-effect werkt nog beter wanneer Wenders met de dansers letterlijk de straat opgaat en hen daar onder meer filmt in de industriële decors van Wuppertal, de thuisbasis van Bausch, waar hij zijn camera boven en tussen de dansers laat bewegen. Wim Wenders (°1945) is als filmmaker bij het grote publiek vooral bekend geworden met "Paris, Texas" en "Der Himmel über Berlin".

Maar ook in het documentaire genre heeft hij zijn sporen verdiend, onder meer met "Lightning over water" (over de Amerikaanse filmmaker Nicholas Ray), "Notebook on cities & clothes" (over de Japanse modedesigner Yohji Yamamoto) en natuurlijk ook "Buena Vista Social Club" (over een reeks oude, maar nog bijzonder dynamische Cubaanse muzikanten).

Jan Temmerman