Ex-SS'er Demjanjuk veroordeeld en vrij

In Duitsland heeft een rechtbank de 91-jarige John Demjanjuk veroordeeld tot vijf jaar cel wegens medeplichtigheid aan de moord op 27.900 Joodse slachtoffers in het nazi-concentratiekamp Sobibor in Polen. Toch is de man vandaag vrijgelaten.

De rechtbank in München achtte het bewezen dat Demjanjuk in 1943 SS-bewaker is geweest in het nazi-vernietigingskamp Sobibor in Polen. Tijdens de periode dat hij daar actief was, zouden 27.900 van de in totaal 250.000 Joodse slachtoffers in Sobibor vermoord zijn.

Demjanjuk is dus niet veroordeeld wegens een specifieke moord, wel wegens medeplichtigheid aan moord en wel omdat hij maandenlang "deel heeft uitgemaakt van de nazi-moordmachine", aldus het hof.

Demjanjuk zelf had geen commentaar op de veroordeling, maar zijn advocaten hebben aangekondigd dat ze de veroordeling zullen aanvechten. Zij vinden dat er geen bewijs is dat Demjanjuk in Sobibor is geweest.

De zaak kreeg een verrassende wending enkele uren na de uitspraak. Toen maakte een rechter van het hof bekend dat Demjanjuk ondanks zijn veroordeling, vandaag nog vrijgelaten  wordt wegens zijn hoge leeftijd in afwachting van een mogelijk beroep. Bovendien stelt hij geen gevaar meer en kan hij het land niet verlaten omdat hij geen papieren heeft. Bovendien heeft Demjanjuk langer dan zijn veroordeling in voorarrest gezeten in Israël en Duitsland. 

Hoe dan ook is het afwachten waar Demjanjuk naartoe kan gaan. Hij is van Oekraïnse afkomst, maar bezit niet de nationaliteit van dat land en de VS hebben zijn nationaliteit in '81 al afgenomen omdat hij gelogen had bij zijn aankomst.

Het lijkt er hoe dan ook op dat er nog geen einde is gekomen aan de saga rond Demjanjuk, die al bijna dertig jaar lang de pers beroert. John Demjanjuk heeft altijd schuld ontkend, maar de man heeft het proces grotendeels in een rolstoel gevolgd en heeft erg weinig gezegd.

Twee maal veroordeeld en toch vrij

John Demjanjuk was afkomstig uit Oekraïne, dat tijdens de oorlog deel uitmaakte van de Sovjet-Unie. Hij werd als Sovjetsoldaat gevangen genomen door het Duitse leger, maar zou daarna van kamp zijn gewisseld.

Na de oorlog week hij uit naar de Verenigde Staten, waar hij automechanieker werd. In de jaren 80 kwamen er beschuldigingen over zijn betrokkenheid bij oorlogsmisdaden en verloor hij de Amerikaanse nationaliteit.

De VS leverden hem in '86 uit aan Israël, waar hij ter dood werd veroordeeld wegens misdaden als de bewaker "Ivan de Verschrikkelijke" in het concentratiekamp van Treblinka. In '93 werd die veroordeling echter tenietgedaan door het Israëlische gerecht nadat bleek dat er een persoonsverwisseling met een andere bewaker was gebeurd (foto).

Demjanjuk keerde terug naar de VS, maar nadien bleken er nieuwe beschuldigingen op te duiken, dit keer wegens de moorden in Sobibor. Twee jaar geleden werd hij door de VS opnieuw uitgeleverd, nu aan Duitsland, dat hem dus wel schuldig heeft bevonden.