"We mogen pronken met het MAS"

Antwerpen gonst van bedrijvigheid : overal staan podia, de laatste infostandjes worden neergepoot. Op het Eilandje, waar het MAS als een vuurrode toren oprijst, is de sfeer nog koortsachtiger. Museummedewerkers lopen af en aan, er worden nog kabels getrokken en gaten geboord, hele ladingen witte orchideeën worden aangevoerd. Ook de gidsen zijn er klaar voor. De enthousiaste Ilka Iazova, een Bulgaarse die Antwerpen al 20 jaar in het hart draagt, geeft een korte rondleiding.

Ilka Iazova is een vrouw die haar hart volgt. Begin jaren 90 kwam ze in het spoor van haar man, die ze tijdens een werkreis als tolk in Casablanca had leren kennen, naar ons land. Dat België haar nieuwe land zou worden, was al snel een uitgemaakte zaak. Dat Antwerpen haar nieuwe stad zou worden, was dan weer puur toeval.

Haar man is namelijk helemaal geen sinjoor, hij komt uit Deinze. In de beginjaren van hun huwelijk werkte hij vooral in het buitenland, waardoor Ilka met haar jonge kinderen vaak alleen was. En alléén woon je beter in een stad dan buiten, redeneerden zowel Ilka -afkomstig uit Sofia- als haar man. Toen een kennis dus een woning in Antwerpen aanraadde, was het besluit snel genomen. Noch Ilka, noch haar man hebben zich de beslissing ooit beklaagd, al is het de laatste jaren zo uitgedraaid dat ze voor het werk over en weer moeten pendelen naar West-Vlaanderen.

Ilka moet wel een beetje lachen als ze sommige volbloed Antwerpenaren over hun stad hoort praten. "Ik vind het bijna ontroerend om ze bezig te horen over de Metropool of de Stad aan de Stroom", zegt ze. "Te bedenken dat nauwelijks 300 kilometer Parijs ligt". Maar dat neemt niet weg dat de sinjorenstad ook háár stad is geworden. "Antwerpen geeft je het gevoel dat je erbij hoort", vindt ze. ‘Er is altijd een hoekje dat het jouwe wordt’.

Gefascineerd door de bouw van het MAS

Nochtans waren de eerste jaren in een vreemd land en een vreemde stad moeilijk, zegt ze. ‘Maar eens je vertrokken bent, ben je vertrokken. Het heeft geen zin om in heimwee te blijven hangen. Er zijn maar twee mogelijkheden. Of je blijft treuren en steekt al je energie in het uitleggen waarom je zo ongelukkig bent. Of je denkt: dit is nu mijn leven en ik ga proberen er iets goeds van te maken, voor mezelf en voor de anderen’.

Ilka is resoluut voor de tweede optie gegaan. In 1993, toen Antwerpen culturele hoofdstad van Europa was, reageerde ze op een advertentie om gids te worden. In het Frans, een van de talen waarin ze als tolk was opgeleid. Maar ze nam ook meteen deel aan de gidsenopleiding in het Nederlands. "Ik sprak toen echt nog geen woord Nederlands’, lacht ze. ‘In de cursus werd voortdurend het woord "eeuw" gebruikt. Ik dacht toen nog dat dat iets was als "oh" of "ah’’. Vandaag spreekt ze zo onberispelijk en duidelijk Nederlands dat ze zelfs wordt gevraagd om slechthorenden rond te leiden. "Een prachtige, rijke taal", vindt ze. Na de taal volgde de Belgische geschiedenis, die nu ook niet veel geheimen meer heeft voor Ilka. De laatste vijf jaar toert ze regelmatig door de stad als gids van Antwerpen Averechts, dat niet de klassieke toeristische wandelingen aanbiedt, maar alternatievere routes langs plekken als het Eilandje. Zo raakte ze gefascineerd door de bouw van het nieuwe stadsmuseum, dat ze stap voor stap zag evolueren. "Als de werkzaamheden even stil lagen, wisten we: weer discussies", lacht ze.

"Ik weet meer over Antwerpen dan de meeste Antwerpenaren"

Toen het gebouw vorig jaar rond deze tijd voor het eerst werd gepresenteerd aan het publiek, was Ilka al geëngageerd als gids. "Ik was blij verrast dat ik in dienst werd genomen, want ik ben een straatgids, geen museumgids", verwijst ze naar haar ervaring met Antwerpen Averechts.

"Maar dat is nu juist het fijne van het MAS: alles vloeit in elkaar over. We zitten binnen, maar ook buiten. Het MAS geeft een gids de unieke mogelijkheid om in een museum over de stad te praten, en omgekeerd". Terwijl we de roltrappen opgaan, wordt inderdaad duidelijk wat Ilka bedoelt. Elke verdieping heeft enorme glaspartijen met een weergaloos uitzicht over de stad, maar dat uitzicht verandert, omdat de glasramen bij het wisselen van verdieping telkens aan een andere kant van het gebouw zitten. Voor een gids biedt het MAS oneindig veel mogelijkheden om uit te wijden. Ilka kan veel vertellen over de architectuur, maar ook over de collectie, verdeeld over negen verdiepingen, en over heel Antwerpen dat aan je voeten ligt.

Elke nieuwe etage biedt weer een ander uitzicht en dus andere aspecten om te belichten. Het roltrappenparcours, de boulevard genoemd, is zelfs elke dag gratis toegankelijk. "Het MAS is geen gewoon museum waarvoor je ticket koopt, dat je dat een uur of twee bezoekt en weer verlaat", zegt Ilka. "Het maakt echt deel uit van de stad. Het is een museum dat gebouwd is met óns geld, met óns enthousiasme. Ik vind dat we ermee mógen pronken".

Je hoeft geen geboren en getogen sinjoor te zijn om trots te zijn op je stad, zoveel is duidelijk. Voor ze aan een rondleiding begint, heeft Ilka wel eens het gevoel dat ze zich als gids die hoegenaamd niet geboren en getogen is in Antwerpen, extra moet bewijzen. "Maar achteraf beamen de mensen het: ik weet veel meer over Antwerpen dan de meeste Antwerpenaren!"

Sara Van Poucke