Annie M.G. Schmidt: vluchten kan niet (meer)

Vandaag precies 100 jaar geleden werd Annie M.G. Schmidt geboren. Zelfs wie denkt geen fan te zijn, is dat misschien onbewust toch. Er is immers geen ontkomen aan de brutale vlegels, guitige versjes en ontroerende teksten die zijn ontsproten aan het brein van de Nederlandse (kinder)schrijfster.

In Den Haag opende het letterkundig museum vorig jaar zijn Pantheon der Nederlandstalige schrijvers. Opvallende afwezige in dat pantheon is wijlen Annie M.G. Schmidt en dat veroorzaakte heel wat ophef. Terecht, want de dame heeft niet alleen maar wat lichtvoetige kinderrijmpjes gemaakt, maar laat ook heel wat teksten na die een stevige afdronk hebben. Verschillende van die teksten zijn zelfs gemeengoed, willens nillens.

...Ik wil alles wat niet mag...

Zelfs wie is kunnen ontsnappen aan "het schaap Veronica", "Kaatje Poelepetaatje", "Mr. Van Zoeten", "Pippeloentje" en "Dikkertje Dap", zal wellicht toch ooit kennis hebben gemaakt met "de spin Sebastiaan". Velen onder ons hebben op de schoolbanken het heroïsche leven en jammerlijke einde van de spin uit het hoofd moeten leren (en zullen het rijmpje nu spontaan weer voelen opwellen).

Dit is de spin Sebastiaan.
Het is niet goed met hem gegaan.

LUISTER
...


Of misschien kunt u het opstandige "Ik ben lekker stout" nog wel uit het hoofd reciteren?

"Ik wil niet meer, ik wil niet meer!
Ik wil geen handjes geven!
Ik wil niet zeggen elke keer:
jawel mevrouw, jawel meneer...
nee, nooit meer in m'n leven!
Ik hou m'n handen op m'n rug
en ik zeg lekker niks terug!
...


Bent/was u geen fan van rijmpjes? Dan misschien wel dol op de  avonturen van "Pluk van de Petteflet" en zijn rode kraanwagentje? Met heerlijke bijrollen voor meneer Pen, de kakkerlak Zaza en de duif Dollie. Zelfs volwassenen zullen er om kunnen (glim)lachen.

"Kijk nou wat je doet": riep meneer Pen boos tegen Dollie. "Boven op mijn dure mooie plaat van de ruimtevaarders!" "Sorry", zei Dollie. "Dat komt omdat ik zo opgewonden ben. Maar u kunt het er zo weer afvegen? 't Is niet vies. 't Is maar van mij." "Bah!" bromde meneer Pen. ..."Ik zet je buiten de deur", zei meneer Pen. "Wat een onzin", zei Dollie. "Als ik net iets gedaan heb, hoef ik toch niet meteen weer?".

En wie identificeerde zich vroeger niet met "Floddertje" en haar hondje Smeerkees? "Altijd vuil en vol met vlekken." Veel van de kleine helden en heldinnen in Annies boeken zijn net dit: een beetje stout, een tikkeltje rebels en lekker vuil. Ongetwijfeld precies de reden waarom kinderen zoveel van hen houden. Zij vinden zich allicht terug in Annies slagzin: "Doe nooit wat je moeder zegt, dan komt het allemaal terecht."

Het beeld, een magneet

Dat de verhalen en gedichten van Annie M.G. Schmidt onsterfelijk zijn en alombekend, is voor een groot deel te danken aan de illustraties, onder anderen van Fiep Westendorp. Zelfs wie "Jip en Janneke" nooit las, weet toch hoe de twee vriendjes eruit zien.  Je hoeft maar een Hema-filiaal binnen te stappen, en Jip en Janneke komen je in alle mogelijke vormen tegemoet. Servies, bellenblazers, servetten, puzzels, je kan het zo gek niet bedenken of er bestaat wel een Jip en Janneke-versie van.

Ook andere figuren uit haar boeken werden een onvergetelijk gezicht gegeven door Westendorp, zoals Floddertje. De illustraties verraden spitse humor en vormen zo een magneet naar de verhalen van Schmidt.

"Ik zou je het liefst in een doosje willen doen"

Wie de boeken en merchandising halsstarrig probeert te ontwijken, loopt vaak toch nog in de armen van Annie op de radio. De schrijfster schreef immers teksten voor verschillende musicals, en daaruit zijn enkele heuse hits voortgekomen. Het alom bekende “Op een mooie pinksterdag", bijvoorbeeld, is van de hand van Annie. "Het komt uit de musical "Heerlijk duurt het langst."

Op een mooie Pinksterdag
Als het even kon
Liep ik met mijn dochter aan het handje
in het parrekie te kuieren in de zon
Gingen madeliefjes plukken
Eendjes voeren
Eindeloos
Kijk nou toch, je jurk wordt nat
Je handjes vuil
En papa boos

En ook het alom bejubelde "Vluchten kan niet meer" is een van haar pennenvruchten, uit de musical "En nu naar bed'.

Vluchten kan niet meer, 'k zou niet weten hoe
Vluchten kan niet meer, 'k zou niet weten waar naar toe
Hoe ver moet je gaan
De verre landen zijn oorlogslanden
Veiligheidsraadvergaderingslanden, ontbladeringslanden, toeristenstranden
Hoe ver moet je gaan
Vluchten kan niet meer

Ook op televisie liet M.G. Schmidt zich niet onbetuigd. Zo schreef ze mee aan de serie "Ja zuster, nee zuster", waarin Wim Sonneveld op haar verzoek een gastrol speelde. De zanger/cabaretist kocht ook verschillende liedjesteksten bij haar, zoals "Margootje".

Haar nummer "Ik zou je het liefst in een doosje willen doen (en je bewaren)", schopte het recent nog tot titel van een theatertournee waarin hulde werd betoond aan de schrijfster.

"Je gaat toch niet mevrouw zeggen!"

Wat rest, voor zij die toch niet te vermurwen zijn tot liefhebbers van het genre, is Annie M.G. Schmidt zelf. Een krasse dame, heerlijk eerlijk en stoutmoedig baanbrekend in brave tijden. Bekijk er een interview op na op YouTube en laat je meteen in de ban nemen door een grappige, krasse dame die geen blad voor de mond neemt.

Een dame met een mening: "Je moet mensen niet opdringen wat tegen hun aard is. Dat doen alle mensen die geloven, die ideologie hebben. Christenen of communisten. Dat zijn bekeerders en daar moet je voor oppassen."

Een dame die het kind in zichzelf gewoon laat zijn: “Ik hou helemaal niet van kinderen, ik ben zelf een kind.”

Een dame die met beide voeten in het leven staat. "Ik vind het leven een feest en ook een ramp, maar met een ontzettend lieve troost."

Maar vooral, een dame die geen dame wil zijn: “Je gaat toch alsjeblieft niet mevrouw zeggen!” (tijdens een interview met Ischa Meijer in 1992).

Eva Van dyck