Sovjetdissidente Yelena Bonner is overleden

De Sovjetdissidente Yelena Bonner is op 88-jarige leeftijd overleden. Het nieuws is bevestigd door haar dochter aan het persagentschap AP. Bonner was de weduwe van Andrei Sakharov, oud-winnaar van de Nobelprijs voor de Vrede.

Bonner is geboren in Turkmenistan en was een kinderarts. In de jaren 60 werd ze actief in de Russische mensenrechtenbeweging. Ze was een van de stichtende leden van de Moskou Helsinki Groep, een mensenrechtenorganisatie in Rusland die ook vandaag nog bestaat. Tijdens een van de acties aan een rechtbank heeft ze haar man en mede-activist, Andrei Sakharov, ontmoet.

Haar man Sakharov was een kernfysicus, hij wordt beschouwd als de "vader van de Russische atoombom". Tussen 1950 en 1968 voerde hij onderzoek naar thermonucleaire wapens. Tegelijkertijd zette hij druk op de politici om te stoppen met nucleaire testen. Hij stuurde hen brieven en publiceerde artikels in kranten over de gevaren van kernwapens. Mede onder druk van Sakharov heeft Rusland het eerste verdrag tegen nucleaire testen ondertekend.

Sakharov begon ook hoe langer hoe meer politici onder druk te zetten om de rechten van de Russische burgers te vrijwaren. Hij was vaak aanwezig op processen tegen mensenrechtenactivisten om deze te steunen. In 1975 kreeg hij voor zijn inspanningen tegen nucleaire wapens en mensenrechtenactivisme de Nobelprijs voor de Vrede. Zijn vrouw Bonner moest de prijs gaan ophalen omdat Sakharov zelf Rusland niet mocht verlaten.

Bonner werd zelf in 1984 opgepakt en moest sindsdien in ballingschap leven in Gorki, net als haar man. Vijf jaar later is Sakharov overleden, maar Bonner bleef haar rol spelen als mensenrechtenactiviste. Ze uitte felle kritiek toen president Boris Jeltsin troepen stuurde naar Tsjetsjenië in 1996. Vorig jaar heeft ze nog online haar handtekening gezet op een petitie tegen de Russische premier en ex-president Vladimir Poetin.

Sakharovprijs

Elk jaar reikt de Europese Unie de Sakharovprijs voor de vrijheid van denken uit. De Sacharovprijs wordt toegekend "aan uitzonderlijke persoonlijkheden die strijden tegen intolerantie, fanatisme en onderdrukking. Naar het voorbeeld van Andrei Sacharov getuigen de winnaars van de Sakharovprijs van de moed die nodig is om de mensenrechten en de vrije meningsuiting te verdedigen".

In 2008 was Yelena Bonner zelf nog aanwezig bij de uitreiking van de prijs aan de Chinese politieke militant Hu Jia (foto boven). Toen stond in het midden van het Europees Parlement een lege stoel omdat Hu in ballingschap leeft en zijn land niet mocht verlaten.