De dood kwam sneller dan gerechtigheid

Exact tien jaar geleden werd de Servische ex-president Slobodan Milosevic uitgeleverd aan het Joegoslaviëtribunaal in Den Haag. Een jaar later begon zijn proces, maar een uitspraak kwam er nooit. Zijn dood haalde de gerechtigheid in.

Slobodan Milosevic werd op 1 april 2001 opgepakt in de Servische hoofdstad Belgrado, maar het duurde nog enkele maanden vooraleer hij werd uitgeleverd aan het Joegoslaviëtribunaal in Den Haag, op 28 juni 2001.

De uitlevering van Milosevic had heel wat voeten in de aarde. Zo raakte het parlement het er niet over eens, waardoor de Servische regering het via een decreet oploste. De uitlevering maakte ook heel wat emoties los bij de Servische bevolking. Duizenden mensen kwamen destijds op straat om er tegen te protesteren.

Milosevic werd door het Joegoslaviëtribunaal aangeklaagd wegens oorlogsmisdaden en schendingen tegen de mensheid. Zo hing er een aanklacht boven zijn hoofd voor de deportatie van ongeveer 800.000 en de moord op honderden Albanese Kosovaren tijdens het conflict in Kosovo eind jaren 90. Ook voor oorlogsmisdaden in Bosnië-Herzegovina en Kroatië moest hij zich voor het tribunaal verantwoorden.

De start van het proces was wereldnieuws, met een uiterst stugge Milosevic op zowat elk televisiescherm in Europa, maar een uitspraak, laat staan een veroordeling zou er nooit komen. Op 11 maart 2006 troffen bewakers het levenloze lichaam van Milosevic aan in zijn cel in de gevangenis van Scheveningen. Over zijn dood rezen meteen heel veel vragen, maar uiteindelijk werd vastgesteld dat het om een natuurlijke dood ging.

Door zijn dood werd het proces stopgezet op 14 maart 2006. De dood van Milosevic kwam hard aan bij de nabestaanden van de slachtoffers van Milosevic’ daden. Milosevic mocht dan wel niet meer leven, gerechtigheid bleef voor altijd uit.

Andere oorlogsmisdadigers

Slobodan Milosevic werd dus nooit veroordeeld door het Joegoslaviëtribunaal van de Verenigde Naties, maar andere oorlogsmisdadigers uit de Balkanoorlogen hoorden wel al een straf uitspreken. In totaal werden meer dan 160 mensen door het Joegoslaviëtribunaal aangeklaagd, onder wie een aantal grote namen, zoals Radovan Karadzic, Ratko Mladic en Ante Gotovina.

Voor 126 van hen is het proces al achter de rug. 64 beschuldigden werden veroordeeld, 13 werden vrijgesproken. Tegen anderen werden de aanklachten ingetrokken, maar sommigen, zoals Milosevic, overleden in de gevangenis nog voor het proces was afgelopen. Sommigen werden ook naar nationale rechtbanken doorverwezen. En vorige maand was daar dan plots de arrestatie van Ratko Mladic, een van de meest gezochte oorlogsmisdadigers. Een overzicht van de belangrijkste beklaagden:

Radovan Karadzic

Het proces tegen de voormalige politieke leider van de Bosnische Serviërs, Radovan Karadzic, begon op 26 september 2009 en is nog steeds niet afgelopen. De start van het proces werd, net als bij Milosevic, over heel de wereld gevolgd.

Karadzic was goed een jaar eerder opgepakt in Belgrado, op 21 juli 2008. Hij leefde er naar verluidt al jaren ondergedoken en deed zich al die tijd voor als kruidendokter, met bijhorende vermomming. De oude man met baard en zijn lange haar in een knot (foto in tekst), leek in de verste verte niet meer op de fiere voormalige politieke leider.

Maar eenmaal opgepakt en vastgezet in de gevangenis van Scheveningen, kwam de oude Karadzic opnieuw van onder de baard en het lange haar tevoorschijn. En in de rechtszaal, waar hij terechtstaat voor oorlogsmisdaden en genocide (onder meer wegens de belegering van Sarajevo en de moord op duizenden moslims in Srebrenica), laat hij niet zomaar over zich heen walsen, maar laat hij zich integendeel van zijn meest verbeten kant zien.

Ratko Mladic

Karadzic wordt steevast in één adem met Ratko Mladic genoemd. Karadzic was tijdens de Bosnische oorlog de politieke leider van de Bosnische Serviërs, Mladic stond aan het hoofd van het Bosnisch-Servische leger. Mladic kon 16 jaar uit de handen van het tribunaal blijven, maar een maand geleden, op 26 mei 2011, werd hij dan toch opgepakt in Belgrado.

Ratko Mladic was een van de meest gezochte oorlogsmisdadigers ter wereld. De aanklachten van het tribunaal tegen hem, komen in grote mate overeen met die tegen Karadzic. De meer dan drie jaar durende belegering van Sarajevo en de moord op naar schatting 8.000 moslimmannen en -jongens in Srebrenica in 1995 zijn de zwaarste aanklachten tegen hem. Voor velen – in de eerste plaats de nabestaanden – zal vooral Srebrenica voor altijd verbonden zijn met de naam Mladic.

De voormalige generaal verscheen op 3 juni voor het eerst voor de rechters van het Joegoslaviëtribunaal. Met een militaire groet en de zin “Ik ben generaal Ratko Mladic” maakte hij meteen duidelijk dat ook hij zich niet zomaar naar de slachtbank zou laten voeren. Een strijdbare Mladic weigerde ook schuldig of onschuldig te pleiten. Op 4 juli verschijnt hij opnieuw voor het tribunaal.

Ante Gotovina

De voormalige Kroatische generaal Ante Gotovina is een van de enige grote namen uit de Balkanoorlogen die al veroordeeld is door het Joegoslaviëtribunaal. Gotovina werd in 2005 in Spanje gearresteerd. Drie jaar later, op 11 maart 2008, begon zijn proces. Op 15 april van dit jaar werd hij veroordeeld tot een gevangenisstraf van 24 jaar.

Volgens het tribunaal orkestreerde de voormalige Kroatische generaal de moord- en plundercampagne tegen de Servische bevolking in Krajina, een Servische enclave in Kroatië. Gotovina leidde in 1995 het initiatief om Krajina te heroveren. Hij wordt verantwoordelijk geacht voor de dood van 324 Serviërs en de gedwongen verhuis van 90.000 Serviërs. In Kroatië werd hij echter al die tijd vereerd als een oorlogsheld.

Milan Milutinovic

Milan Milutinovic was van 1997 tot 2002 president van Servië. Hij werd in 1999 voor het eerst door het tribunaal aangeklaagd wegens oorlogsmisdaden begaan in Kosovo. Op 20 januari 2003 werd hij uitgeleverd aan het tribunaal in Den Haag, zeven dagen later verscheen hij een eerste keer voor de rechter. Milutinovic pleitte onschuldig voor alle aanklachten.

In 2009 werd de voormalige Servische president vrijgesproken van alle beschuldigingen. Van de meer dan 120 beschuldigden van wie het proces al is afgelopen, zijn er tot nog toe amper 13 vrijgesproken. Op dit moment lopen er nog processen tegen 35 beschuldigden of zijn de voorbereidingen daarvoor aan de gang. Van die 35 beschuldigden is er nog één op vrije voeten.

Nog één op de vlucht: Goran Hadzic

Nu ook Ratko Mladic achter de tralies zit, staat er nog één grote naam op de lijst met gezochte oorlogsmisdadigers van het Joegoslaviëtribunaal: Goran Hadzic. De Servisch-Kroatische politicus en voormalig president van Krajina, de zelfuitgeroepen Servische republiek binnen Kroatië, werd in 2004 aangeklaagd wegens oorlogsmisdaden, maar is nog steeds op vrije voeten.

Hij wordt aangeklaagd voor een hele reeks misdaden begaan in Oost-Slavonië, in het oosten van Kroatië, waaronder de moord op en vervolging van de niet-Servische bevolking in Kroatië, het gevangen houden, martelen en doden van burgers en de gedwongen deportatie van tienduizenden niet-Serviërs.

Meest gelezen