Zinloze rellen, gewelddadig shoppen of frustratie?

De Britse hoofdstad Londen wordt geteisterd door de zwaarste rellen sinds 1981. Premier David Cameron en burgemeester Boris Johnson zien zich genoodzaakt om hun vakantie te onderbreken. Wat is er aan de hand in een van de grootste metropolen van Europa?

Londen telt ongeveer 7,5 miljoen inwoners, de agglomeratie Londen zelfs ruim 13 miljoen. De Britse hoofdstad is de grootste stad van de Europese Unie. En wie grootstad zegt, zegt ook criminaliteit en sociale achterstand. Londen is op dat vlak allerminst een uitzondering. In het stadsdeel Tottenham bijvoorbeeld - een van de armste gebieden van Londen - is de werkloosheid het voorbije jaar gestegen met maar liefst 10 procent.

Vorige donderdag is de lont aan het kruitvat. De politie schiet een jongeman dood in datzelfde Tottenham, in nog onduidelijke omstandigheden. Zaterdag slaat de vlam in de pan: jongeren koelen hun woede op de politie, maar ook op auto's en winkels. De afgelopen dagen breidt het geweld uit naar andere delen van de stad; de meeste stadsdelen rond het stadscentrum komen er niet ongeschonden uit (klik hier voor meer informatie).

"Niet iedereen komt de straat op om dezelfde reden", legt correspondente Lia van Bekhoven uit. "Sommigen lijkt het helemaal niks te schelen wat er gebeurt. Of ze nu gearresteerd worden of een lange gevangenisstraf krijgen: ze gedragen zich alsof ze niks te verliezen hebben, alsof ze geen deel uitmaken van de samenleving."

Anderen gaan de straat op "omdat het de beste manier is om aan nieuwe sportschoenen te raken". "Gewelddadig winkelen" lijkt wel de nieuwe trend van de laatste dagen in de Britse hoofdstad. Of doen sommigen het gewoon voor de opwinding van een nachtje keet schoppen?

Er zijn er ook die een waarom hebben. "Sommigen wreken zich op de politie", weet Van Bekhoven. "Daar hebben ze de kans toe. Ze beschuldigen de politie van racisme." Gefrustreerde jongelui met weinig toekomstperspectieven?"

Het profiel van de daders

De daders mogen dan misschien wel verschillende beweegredenen hebben, van een min of meer duidelijk dadersprofiel is wel degelijk sprake: vaak blijkt het te gaan om Afro-Caraïbische jongemannen van 13 tot 20 jaar.

"De politie heeft in vier wijken in Londen het recht opgeëist om mensen staande te kunnen houden en te fouilleren zonder dat ze hen ergens van verdenken", weet Lia van Bekhoven. "Dat heeft hier veel kwaad bloed gezet de afgelopen jaren, dat de politie het nodig vindt om mensen op straat aan te houden om de misdaad te bestrijden."

Heel vaak gaat het volgens haar om hetzelfde type mensen dat wordt tegengehouden: jong, zwart, met vaak niks op hun kerfstok.

Hoe dan ook: de Britse gezagsdragers zijn niet mals voor wie de afgelopen dagen de boel op stelten heeft gezet. "Dit zijn ziekmakende scènes van mensen die plunderen, vernielen, stelen, roven, van mensen die politieagenten aanvallen en zelfs brandweerploegen die branden proberen te blussen", haalt premier David Cameron uit. Hij heeft het over criminaliteit die hard moet worden aangepakt: "Het is duidelijk dat we veel meer politie nodig hebben in onze straten."

De geschiedenis herhaalt zich

Jongeren die de politie bekogelen met stenen en molotovcocktails, plunderaars die auto's in brand steken en winkels leeghalen: het is niet de eerste keer dat Londen daarmee te maken krijgt.

In april 1981 was het zuidelijke stadsdeel Brixton dagenlang het toneel van een gewelddadig treffen tussen gefrustreerde en hoofdzakelijk zwarte jongeren en de Metropolitan Police. In het Groot -Brittannië van Margaret Thatcher was Brixton een achtergestelde wijk met hoge werkloosheid, slechte woonomstandigheden en hoge criminaliteitsstatistieken.

Ook toen waren er klachten over het harde optreden van de politie tijdens een operatie om de criminaliteit terug te dringen, ook toen waren er geruchten over de dood van een zwarte jongen  waarvoor de politie verantwoordelijk zou zijn. Resultaat: drie dagen rellen, 299 politieagenten gewond, 65 burgers gewond, 117 voertuigen beschadigd of vernield (waarvan 56 politievoertuigen), 28 huizen in brand gestoken, 852 arrestaties.

De conservatieve premier Thatcher ontkende botweg dat werkloosheid en racisme hiermee ook maar iets te maken zouden hebben. "Niets, maar ook niets rechtvaardigt wat hier is gebeurd." Een rapport in opdracht van minister van Binnenlandse William Whitelaw had het later over overdreven en willekeurig geweld door de politie tegen de zwarte bevolking.

In 1985 was het weer prijs, deze keer in Tottenham, met de zogenoemde Broadwater-Farmrellen. Ook hier spanningen tussen de Metropolitan Police en de overwegend zwarte bevolking. Ook hier een gelijkaardig patroon: een zwarte vrouw die overleed aan een hartaanval tijdens een huiszoeking, haar zoon die werd opgepakt omdat hij zijn autobelasting niet had betaald en een protestbetoging. Gevolg: rellen, politieagenten en journalisten die werden beschoten, auto's die in brand werden gestoken en een gedode agent.

De politie arresteerde 400 mensen, maar koos daarna ook voor een zachtere aanpak om weer aansluiting te vinden met de bewoners. Drie volwassenen werden veroordeeld voor de moord op de politieagent, maar gingen in beroep vrijuit nadat was gebleken dat er was geknoeid met de nota's van hun ondervragingen.

De lokale overheden pompten geld in de wijk om de sociale toestand enigszins te verbeteren. 26 jaar later is er weinig veranderd, zo blijkt vandaag.

Rik Arnoudt