Syrische buren angstig over wankelende Assad

De buurlanden van Syrië, zowel vriend als vijand, zijn eerder bevreesd over een mogelijke val van het Baath-regime in Syrië. President Bashar al-Assad, voor sommigen "de minst erge vijand", heeft namelijk bij elk conflict en bij elke machtsfactor in de regio wel een vinger in de pap.

Assad heeft de gewelddadige repressie van de protesten in een hogere versnelling geschakeld. Tanks rollen steden binnen en er wordt op demonstranten gevuurd. Daarbij zouden al duizenden doden zijn gevallen.

Heeft Assad zijn val voorkomen of net bespoedigd door voor de weg van het geweld te kiezen? Machthebbers in het Midden-Oosten houden steeds meer rekening met een Syrië zonder Baath-regime. Maar ook voor de vijanden van Assad lijkt dat geen positief vooruitzicht.

Syrië is, ook al door de ligging van het land, een precair puzzelstukje in het regionale machtsevenwicht. Als die dominosteen valt, zal dat gevolgen hebben voor de gespannen relaties tussen omringende landen. Bovendien zijn vader en zoon Assad er sinds 1963 in geslaagd om bij de verschillende conflictzones een rol te spelen.

Zo is er bijvoorbeeld buurland Libanon, decennialang verscheurd door burgeroorlogen waarin ook buurland Syrië een rol speelde. Als het regent in Damascus, dan druppelt het in Beiroet, weten de Libanezen. Pas in 2000 trok Syrië zijn troepen terug uit het land. Het Baath-regime steunt de radicale beweging Hezbollah, die vooral in het zuiden van Libanon sterk staat.

Het sjiitische Hezbollah gelooft de verklaring van het Baath-regime dat de opstand in Syrië een complot is dat georganiseerd wordt door radicale soennieten. Dat is ook de teneur van de berichtgeving op de invloedrijke Hezbollah-zender Al Manar.

Syrië is ook de tussenschakel voor wapenleveringen vanuit bondgenoot Iran naar de Hezbollah. Volgens Iran, ook hoofdzakelijk sjiitisch, zijn de protesten in Syrië "een zionistisch complot".

Israël vreest "slechtere vijand"

Iran en de Hezbollah zien Assad niet graag aftreden. Maar ook hun aartsrivaal Israël vreest een Syrië zonder Assad.

Israël en Syrië zijn officieel nog steeds in oorlog en Syrië eist nog steeds het Golan-gebergte (foto) terug dat Israël in 1967 heeft veroverd. Maar tegelijk hebben vader en zoon Assad mee bewerkstelligd dat de grenzen tussen Syrië en Israël veilig zijn en is er een gespannen, maar stabiele vrede. Israël vreest chaos in Syrië, omdat dan mogelijk een veel radicaler regime aan de macht komt in Damascus. Syrië steunt dan wel bewegingen als Hezbollah, maar de Assads hielden de deur voor vrede met Israël steeds op een kier.

Beter een vijand die je kent, dan een vijand die je niet kent, is de analyse in Israël. Anderzijds hoopt Israël wel dat de onwrikbare as Iran-Syrië-Hezbollah genekt wordt als Assad zijn positie niet kan handhaven.

De Palestijnse groep Hamas, dat de plak zwaait in de Gazastrook en een aartsvijand van Israël is, is nog zo'n beweging die de steun van Syrië krijgt. In de hoofdstad Damascus biedt Syrië onderdak aan het politieke hoofdkwartier van Hamas. Het is te vroeg om in te schatten of de onzekere situatie van Syrië de Palestijnse rivalen Hamas en Fatah dichter bij elkaar heeft gebracht. Maar het kan opnieuw een bewijs zijn van de cruciale positie van Damascus in het regionale machtsevenwicht.

De dictatorparadox

Velen denken aan buurland Irak bij de speculaties over de toekomst van Syrië. Daar werd in 2003 het Baath-regime uitgerangeerd, weliswaar door de VS-interventie en niet door het volk. Irak stortte in een jarenlange chaos en ook in Syrië zouden de spanningen tussen heel wat minderheden oplopen.

Ook wie niet van Assad houdt, erkent dat hij en zijn vader een mate van stabiliteit en voorspelbaarheid brachten in het Midden-Oosten. Als het Baath-regime valt, zoals in Irak, stort mogelijk niet alleen Syrië in chaos. Ook de relaties tussen verschillende landen en terreurgroepen in de regio gaan dan onzekere tijden tegemoet voor er een nieuw machtsevenwicht komt.

Anderzijds kreeg het Westen bij de revoluties in Egypte en Tunesië de volle laag, ook vanuit de Arabische wereld, omdat het jarenlang dictators heeft gesteund in ruil voor stabiliteit. Die kritiek kunnen machthebbers in het Midden-Oosten niet vergeten bij hun eigen vrees bij de gebeurtenissen in Syrië.

Wouter Carton

Meer nieuws