"Het leven van asielzoekers is als een spelshow"

"Weg van Nederland", een omstreden programma rond uitgeprocedeerde asielzoekers, is gisteravond op de VPRO uitgezonden. Is dit een stunt of is het een vergaande manier om de problematiek aan te kaarten? "Het leven van asielzoekers is als een spelshow. Voor je het weet, lig je eruit", is de slagzin van het programma.

In Nederland wordt in de eerste week van september traditioneel met televisie geëxperimenteerd. Dan worden er formats getest die later mogelijk een vervolg krijgen in een volwaardig televisieprogramma.

"Weg van Nederland" is een tv-quiz waarin vijf asielzoekers het tegen elkaar opnemen. Het gaat om jonge, hoogopgeleide mensen die al jaren in Nederland wonen, maar onlangs te horen kregen dat ze toch terug moeten naar hun vaderland. De kandidaat die het meest weet over Nederland, kan in de quiz 4.000 euro winnen. Voor de andere kandidaten zijn er troostprijzen, zo bleek gisteravond, bijvoorbeeld "tulpenbollen, om het ook in je vaderland gezellig te maken".

"In deze quiz hebben de kandidaten nog eenmaal de kans om te profiteren... van hun kennis over Nederland. En dankzij de jarenlange procedures hebben ze zich goed kunnen voorbereiden", steekt de presentator van wal.

"In deze show zijn er geen verliezers, want iedereen krijgt uiteraard al een vliegticket naar zijn mooie vaderland! Daarnaast zijn er nog troostprijzen. Wat dacht je bijvoorbeeld van deze trendy, oranje kogelvrije vest of van dit overlevingspakket?", zo gaat het voort.

Tussen de quizvragen door moeten de kandidaten ook opdrachten uitvoeren: een stoelendans, de vorm van Nederland uit een bol kaas snijden.

"Wat zou je doen met het geld als je wint?", vraagt de presentator aan een kandidaat. "Proberen om naar Nederland terug te keren", antwoordt de kandidaat. Hij valt af en moet het programma, "en dus ook het land", verlaten.

"Jij laat hier heel wat vriendinnen voor het leven achter! Nu moet je terug naar Kameroen, waar je als 15-jarige werd uitgehuwelijkt! En hopelijk kun je daar iets met je opleiding luchtvaarttechniek!", zo wordt een kandidate uitgewuifd, een meisje dat al 11 jaar in Nederland was.

"In de loop van het programma wordt het duidelijk dat dit in de eerste plaats een aanklacht is tegen het uitwijzingsbeleid van de Nederlandse regering-Rutte", zegt VRT-correspondent Joris van de Kerkhof in "De ochtend". "Maar dan wel een cynische aanklacht, eigenlijk is het programma schrijnend. De kandidaten zijn duidelijk nerveus."

Dat het een aanklacht is, wordt ook duidelijk uit de website van de show. "Het leven van asielzoekers is als een spelshow, voor je het weet, lig je eruit."

Op het einde benadrukt de VPRO nog eens dat de kandidaten geen acteurs zijn en dat het programma niet in scène is gezet. Het zijn dus wel degelijk jonge asielzoekers die het land moeten verlaten.

Het programma doet denken aan "De grote donorshow", een programma  uit 2007. In dat programma zou een terminaal zieke vrouw kiezen aan wie ze een nier zou afstaan. Ze kon daarvoor kiezen uit drie nierpatiënten. Uiteindelijk bleek dit programma een stunt om de aandacht te vestigen op het tekort aan donororganen.