"Voor het eerst 'n echt ozongat boven Noordpool"

Het ozonverlies boven de Noordpool is dit jaar zo groot dat er voor het eerst gesproken kan worden over een ozongat, zoals dat boven de Zuidpool. Dat stellen wetenschappers in het gezaghebbende tijdschrift Nature.

Volgens metingen van de wetenschappers is 80 procent van de ozon op zo'n 20 kilometer hoogte boven de Noordpool verdwenen. Dat zoveel ozon is verdwenen komt door een lange periode van koude op die hoogte. In koude temperaturen zijn de chloorhoudende chemicaliën die ozon afbreken, het meest actief.

De lage temperaturen in de Arctische atmosfeer hebben geen recordlaagte bereikt maar de koude heeft een uitzonderlijk lange periode aangehouden (van december tot in april). De koude bleef ook hangen over een uitzonderlijk groot gebied boven de Noordpool.

Daarbij komt nog dat de Poolwind sterker was dan normaal. De wind aan de polen circuleert aan de rand van de Arctische zone, waardoor de zone als het ware geïsoleerd raakt van de rest van het klimaat in de wereld. Door de wind is de grootte en de positie van het ozongat wel steeds veranderd.

Gevaar voor de gezondheid?

De ozonlaag beschermt de aarde tegen ultraviolette straling die onder meer huidkanker kan veroorzaken. Sommige meetstations in Noord-Europa en Rusland hebben verhoogde niveaus van ultraviolette straling gemeten, maar het is onduidelijk of de hogere straling ook een gevaar heeft betekend voor de gezondheid van mensen.

De wetenschappers kunnen niet voorspellen of een dergelijk groot verlies van ozon boven de Noordpool nog eens zal gebeuren. "De winter in de Arctische stratosfeer is hoogst wisselvallig. Sommige winters zijn warm, sommige zijn koud", zegt Michelle Santee van het Jet Propulsion Laboratory van de NASA op de BBC. "Maar de laatste decennia zijn de koude winters steeds kouder geworden."

Ozon in de Arctische atmosfeer wordt afgebroken door chlorofluorcarbonaten, stoffen die vroeger vaak gebruikt werden in koelkasten en brandblusapparaten. Toen de destructieve werking van deze stoffen duidelijk werd, werd het geleidelijk aan verboden. In 1987 werden chlorofluorcarbonaten dankzij het Montreal Protocol wereldwijd verboden. De stoffen zijn echter nog niet verdwenen uit de lucht, ze blijven decennialang aanwezig. Wetenschappers denken dat het tot midden de 21e eeuw zal duren vooraleer de ozonlaag hersteld zal zijn naar het niveau van voor de industrialisering in de 20e eeuw.