5 jaar gevangen in Gaza

De vrijlating van de Israëlische soldaat Gilad Shalit tegenover 1.027 Palestijnen is niet de eerste gevangenenruil in de regio, maar wel de meest gemediatiseerde. Een echt einde aan het conflict is nog niet in zicht.

Het verhaal begint in de vroege ochtend van 25 juni 2006, bijna een jaar nadat het Israëlische leger zich had teruggetrokken uit de Gazastrook. Sindsdien had de extreme moslimgroep Hamas daar de macht overgenomen en de Fatah van Yasser Arafat verdreven.

Die nacht drong een groep gewapende Palestijnen via een tunnel door op Israëlisch grondgebied. Ze vielen de grenspost van Kerem Shalom aan op het "drielandenpunt" tussen Israël, Egypte en de Gazastrook. Bij het gevecht sneuvelden twee Palestijnen, twee Israëlische soldaten en vielen er drie Israëlische gewonden. Een van hen was de 19-jarige korporaal Gilad Shalit die een gebroken hand en een wonde aan de schouder had opgelopen.

De Palestijnen slaagden er in om met Shalit de grens over te steken. Enkele dagen later viel het Israëlische leger opnieuw de Gazastrook binnen, deels om Shalit te zoeken, deels om wraak te nemen op Palestijnse groeperingen. Israëlische vliegtuigen vlogen ook even boven het paleis van de Syrische president Assad in Latakia, omdat die geacht werd Hamas te steunen.

Tijdens twee bloedige invallen in de Gazastrook werden heel wat Palestijnen gedood, zowel strijders als burgers, maar Shalit werd niet gevonden.

Vijf jaar van touwtrekken

Nu geweld niets had opgeleverd, begonnen onderhandelingen tussen Israël en Hamas met Egyptische en Zwitserse bemiddeling. Hamas eiste de vrijlating van een duizendtal gevangenen. Israël weigerde eerst, maar bleef praten. De vraag ging al snel niet over het aantal, maar over wie er zou worden vrijgelaten.

Tussendoor werd af en toe een brief van Shalit naar Israël gestuurd en een keer een audioboodschap. In de zomer van 2011 kwam er plots schot in de zaak, onder meer nadat de Duitse geheime dienst zich als bemiddelaar was gaan opstellen.

De lijst met vrij te laten gevangenen kreeg vorm, maar de gesprekken liepen vast omdat Hamas ook de vrijlating eiste van Marwan Barghouti, een topman van Fatah en potentiële opvolger van president Mahmhoud Abbas, die in Israël levenslang heeft gekregen. Met Barghouti wou Hamas aartsvijand Fatah aan zich binden, maar uiteindelijk verdween zijn naam van de lijst.

Bij de 1.027 gevangen Palestijnen en Israëlische Arabieren die worden vrijgelaten, zijn er 220 die veroordeeld zijn wegens terreuraanslagen. Een aantal heeft Israëlische tieners vermoord.

"Wie een leven redt, ..."

Opvallend is dat beide kampen de gevangenenruil als een overwinning beschouwen, maar dat heeft te maken met filosofische en religieuze overwegingen in de regio. De erecode van het Israëlische leger stelt dat "niemand mag worden achtergelaten". De Talmoed, de codificatie van de Joodse religieuze wet, stelt dat "wie een leven redt, de hele wereld redt."

Dat er voor een soldaat zoveel gevangenen worden vrijgelaten, is niet uitzonderlijk. Zo gaf Israël enkele jaren geleden vijf leden van de Libanese sjiitische militie Hezbollah en 200 dode lichamen van Hezbollah-strijders vrij in ruil voor de lichamen van twee Israëlische soldaten. In 2004 werd een ontvoerde Israëlische kolonel geruild voor 400 gevangenen.

De ruil van dode lichamen is voor zowel joden, mosilms, christenen en druzen belangrijk en in de regio kennen die uiteraard elkaars gevoeligheden.

Bovendien hebben de ouders van Gilad Shalit, in gevangenschap bevorderd tot sergeant-majoor, een grote mediacampagne opgezet, op het internet en op tv. In Israël werd de regering onder druk gezet met protestmarsen, maar de ouders kregen ook steun van voormalig VS-president Jimmy Carter, van paus Benedictus XVI, van de VN en de G20 en van Rusland. Ten slotte kunnen ook de nieuwe machthebbers in Egypte nu uitpakken met een groot bemiddelingssucces.

Ten slotte nog een woordje over de de gevangenensituatie in het algemeen. In Israël zitten ongeveer 5.300 Palestijnen en andere Arabieren vast. Onder hen zijn er 200 minderjarigen.

Volgens Israël heeft 70 procent van de gevangenen "bloed aan de handen", met andere woorden: ze zijn veroordeeld wegens terreurdaden of medeplichtigheid daaraan. Minstens enkele honderden worden evenwel "administratief" vastgehouden wegens veiligheidsredenen. Op hun vrijlating staat geen termijn en dat hangt af van de situatie en soms ook willekeur.

Jos De Greef