Moederinstinct als emotie in "We need to talk about Kevin"

Tijdens het Festival van Cannes werden er dit jaar opvallend veel films getoond waarin ouderschap, opvoeding en kinderleed aan bod kwamen. Er was bij voorbeeld "Le gamin au vélo" van de gebroeders Dardenne, "Michael" van Markus Schleinzer, "My little princess" van Eva Ionesco en "Polisse" van Maïwenn. En er was natuurlijk ook "We need to talk about Kevin", de Amerikaanse film van de Schotse cineaste Lynne Ramsay, waarin het titelpersonage een tiener is die op zijn school een bloedbad aanricht. De film concentreert zich vooral op de relatie tussen de jongen (behoorlijk sinistere vertolking van Ezra Miller) en zijn moeder (opnieuw een uitstekende acteerprestatie van Tilda Swinton), zowel vóór als na het drama.

De film is gebaseerd op de gelijknamige bestseller uit 2003 van de Amerikaanse schrijfster Lionel Shriver. Schrijfster? Jawel, zij werd in 1957 geboren als Margaret Ann Shriver, maar vond die naam maar niets en koos dus in plaats daarvan voor de mannelijke voornaam Lionel. Dat is niet meer dan een detail.

Belangrijker is dat de schrijfster zelf geen kinderen heeft en dat gaf de nodige hoofdbrekens bij het schrijven van een boek waarin moederschap zo centraal staat. In een interview vertelde Shriver naderhand dat ze zo gelukkig was met reacties van lezers (M/V) die er vast van overtuigd waren dat zij wel een moeder moest zijn: "I thought: I really pulled off a magic trick."

Het boek is geschreven in de eerste persoon, dus vanuit het standpunt van Eva, de moeder van Kevin. Het zijn brieven gericht aan haar man Franklin (in de film vertolkt door John C. Reilly), de vader van Kevin. Die brieven dateren van na het schooldrama, dat dus reeds vroeg in het boek ter sprake komt. In de verfilming wacht cineaste Lynne Ramsay daar veel langer mee, maar dat maakt uiteindelijk niet zoveel verschil, want de kans dat iemand "We need to talk about Kevin" zou gaan bekijken zonder iets af te weten van het verhaal, zal wel heel klein zijn.

Hoe is het zover kunnen komen?

In haar romans blijkt Lionel Shriver een zelfverklaarde voorkeur te hebben voor het creëren van personages die "hard to love" zijn. Eva is de moeder van een tiener die moorden heeft gepleegd. Dat levert dus een totaal ander verhaal op dan indien zij de moeder van één van de slachtoffers zou geweest zijn. Wat Eva doet - zowel in het boek als in de film- is terugblikken. Ze probeert voor zichzelf uit te vissen hoe het zover is kunnen komen.

En of er echt geen mogelijkheid was om de catastrofe te zien aankomen. Eva vraagt zich af in welke mate zij zich verantwoordelijk moet voelen voor het onheil dat haar zoon veroorzaakt heeft. De bevolking van het stadje waar het bloedbad werd aangericht, vindt in ieder geval van wel. De vrouw die zo’n monster gebaard heeft, kan moeilijk anders dan zélf ook een monster zijn.

"To look her own unpleasantness in the face"

Dat terugblikken -het blijft belangrijk om zich als lezer of kijker te realiseren dat dit vanuit het standpunt van Eva gebeurt en dat dit geen garantie is dat het om 'de waarheid' gaat - is zowel hard voor Kevin, die van jongs af aan een hypocriete en treiterige pestkop lijkt te zijn, vooral tegenover zijn moeder, als voor Eva zelf.

Heeft zij het moederschap, waarvoor zij haar carrière toch minstens een tijdje opzij heeft moeten zetten, echt wel gewild? En heeft zij haar zoon ooit wel graag gezien?

Toen ze het boek schreef, besefte Lionel Shriver heel goed dat zij daarmee een taboe-onderwerp aansneed, want de band tussen moeder en kind wordt toch als één van de diepste en meest onvoorwaardelijke relaties beschouwd. Daarom ook vond Shriver het zo belangrijk dat het personage van Eva bereid zou zijn "to look her own unpleasantness in the face".

Maar minstens even belangrijk vindt zij dat de lezer - en dus nu ook de kijker - dit verhaal zou zien voor wat het is, namelijk "a particular story. And I wanted that story to be real and plausible and specifically not an explanation for all these other shootings".

Klik hier voor het gesprek van Cobra met Tilda Swinton.

Jan Temmerman

We need to talk about Kevin (VK)

van Lynne Ramsay
met Tilda Swinton, John C.Reilly, Ezra Miller, Siobhan Fallon, Lauren Fox, Ashley Gerasimovich
release woensdag 19 oktober