Dura lex, sed lex

Een half uur voor hij zou gaan pleiten voor zijn cliënt, liep ik Zvonimir Adam Miskovic nog op straat tegen het lijf. Tongeren is niet groot. Ik had net een slag geslagen in de plaatselijke boekhandel en we praatten over lezen, over boeken en over de betere boekenwinkels in Genk en Antwerpen. Het was een heel andere Miskovic dan de verkrampte advocaat die ik kende uit de assisenzaal en die niet alleen mij irriteerde met vreemde, geniepige vraagjes en rare gedachtenkronkels. Ik was meer dan nieuwsgierig naar zijn pleidooi.

In de voormiddag had meester Jos Van der Velpen als laatste burgerlijke partij de beschuldigde andermaal afgeschilderd als een roofdier, als een psychopaat die tot in de rechtszaal zijn voormalige partner, zijn broer en zussen en zelfs zijn moeder regisseerde, souffleerde en manipuleerde.

Procureur-generaal Patrick Boyen, de aanklager, werkte de klus af met een cassant requisitoir, waarin hij de vloer aanveegde met de zo vaak herroepen verklaringen van Ronald Janssen en de negen schuldvragen formuleerde en expliceerde.

Hoe verdedig je een moordenaar?

Wat kon de verdediging daar nog tegenover plaatsen? Dat was de vraag. Hoe verdedig je een seriemoordenaar? Hoe roei je tegen de krachtige stroom van de burgerlijke partijen en het openbaar ministerie in? En tegen het volstrekt positieve beeld dat in de afgelopen weken van Annick Van Uytsel, Shana Appeltans en Kevin Paulus is geschetst?

Hij is belezen, meester Miskovic, dat bleek meteen. Hij strooide met citaten uit Albert Camus, de apostel Paulus, Plato, Aristoteles, Kafka en Shakespeare. Zoals: "De wet is er niet voor de rechtvaardigen."

En dus richtte hij zich uitdrukkelijk tot de jury met het verzoek alle emoties van zich af te zetten. Als emoties de bovenhand halen, zei Miskovic, dan eindigt hier mijn pleidooi en kan Ronald Janssen morgen worden geëxecuteerd. U moet onpartijdig zijn, u moet evengoed luisteren naar de aanklager als naar de verdediging.

"U hebt de blinddoek van vrouwe Justitia om en haar weegschaal in de handen."

Het ultieme kwaad

Ronald Janssen is hier afgeschilderd als Lucifer, Mefisto, als het ultieme kwaad. En ik word beschouwd als de slechte mens die hem verdedigt. Maar u mag enkel oordelen over de feiten, niet over gevoelens. "U mag niet dobbelen. God dobbelt niet." Dat was dus een citaat van Albert Einstein.

"Cherrypicking" uit het dossier

Daarna, na dat sterke en gedurfde begin, verwaterde het pleidooi van meester Miskovic zienderogen. Hij herinnerde aan het rapport van het Comité P waarin de Leuvense speurders "tunnelvisie" wordt verweten. Dat was een dankbare voorzet om hun speurwerk in de zaak-Annick Van Uytsel in twijfel te trekken. Maar als hun bevindingen hem uitkwamen, vond de pleiter dat de onderzoekers wél goed werk hadden geleverd. Cherrypicking noemen ze dat in het Engels: eruit halen wat je zint.

Maar zijn stelling - Annick Van Uytsel kende Ronald Janssen, ging vrijwillig met hem mee en haar dood was niet gewild - overtuigde niet. Overtuigde mij niet.

De provocatie

Vòòr 6 januari 2010, hield Miskovic de jury voor, was het onderzoek naar de dood van Shana Appeltans en Kevin Paulus een open onderzoek; vanaf 6 januari concentreren de speurders zich op Ronald Janssen en worden alle andere opties afgesloten. Bijvoorbeeld de provocatie.

"Zou dat niet kunnen?" vroeg Miskovic zich met stemverheffing af. Het was in Loksbergen een publiek geheim dat er ruzie was tussen de buren in de Gemengde Brigadestraat, maar niemand laat het achterste van zijn tong zien. En was Kevin wel die lieve jongen en voorzichtige chauffeur?

Dura lex, sed lex

Er zijn geen bewijzen van verkrachting en foltering bij de dood van Shana en Kevin, zei Miskovic. Al bleef hij heel vaag in het tegenspreken van wat daarover eerder was gepleit door de procureur-generaal.

Dat klinkt misschien cru, vervolgde de verdediger van Janssen, maar "dura lex, sed lex": de wet is hard maar het is de wet." En dat is wat telt: feiten, en hoe de wet ze kwalificeert. Geen voorbedachten rade dus, geen foltering, ontvoering of verkrachting, enkel doodslag.

Waarna hij zichzelf met zijn slotwoorden in de voet schoot: "Ronald Janssen heeft naast drie jonge mensen ook zichzelf vermoord."

Overigens: wat ik erover denk of schrijf heeft uiteindelijk geen belang in de assisenzaal. Het is de jury die moet worden overtuigd.

Louis van Dievel