Stembusslag is grote test voor Jasmijnrevolutie

In Tunesië, het land waar de Arabische Lente begon, zijn er vandaag parlementsverkiezingen. Voor het eerst verlopen die democratisch. De bevolking is hoopvol, maar beseft dat het nu aan de politici is om enkele beloftes van de revolutie waar te maken. En dat wordt een helse zaak, want zo'n 100 partijen dingen naar de stem van de kiezer.

Op 17 december 2010 trekt de jonge fruitverkoper Mohammed Bouazizi naar een lokaal overheidsgebouw in Sidi Bouzid, een stadje in het centrum van Tunesië. De politie heeft kort daarvoor nog maar eens zijn handeltje in beslag genomen en Bouazizi heeft er genoeg van. Hij eist uitleg van de gouverneur, maar krijgt die niet te zien. Bouazizi maakt zijn dreigement waar: hij steekt zichzelf in brand.

In het ziekenhuis bezwijkt Bouazizi op 4 januari 2011. De laatste weken van zijn leven lag hij in coma. Hij heeft zelf dus niet geweten wat hij in gang heeft gezet.

Zinedine al-Abidine Ben Ali, op dat moment al 23 jaar president van Tunesië, voelde aan dat hij met een probleem zat. Hij liet de agente oppakken die Bouazizi vernederde en liet de gouverneur ondervragen. Ben Ali bezocht Bouazizi zelf nog in het ziekenhuis (foto). Maar zijn inspanningen waren tevergeefs. De hele Tunesische bevolking keerde zich tegen de president. Het protest begon in Sidi Bouzid en al snel sloeg het over naar alle andere steden in Tunesië.

Semi, een taxichauffeur uit Tunis die in januari een week lang een cameraploeg van CNN begeleidde in de hoofdstad, vertelt dat hij zijn familie aanspoorde om mee te gaan betogen, dag en nacht. "Mijn vrouw wilde nochtans niet dat onze dochter en onze twee zonen mee gingen protesteren. Er waren in Tunis al doden gevallen bij de oproer. Maar ik zei: "iedereen gelijk voor de wet, kom, mee de straat op!"."

Semi toont de twee presidentiële paleizen in Carthago en Sidi Bou Saïd, niet ver van Tunis. "Hier kwam hij om te werken, in het andere paleis ging hij slapen. In het ene paleis zijn wapens en drugs gevonden. Uit het andere paleis zijn heel wat bestelwagens met geld komen rijden. Ben Ali had er blijkbaar zijn eigen centrale bank", vertelt Semi. "Dief", "crimineel", "spil van de maffia", geen enkele Tunesiër heeft nog een goed woord over voor de verdreven president.

Ben Ali is op 14 januari met zijn vrouw naar Saudi-Arabië gevlucht. "Als hij ooit nog terugkeert, wordt hij zeker gelyncht", klinkt het bij veel Tunesiërs. De hele wereld kijkt naar Tunesië, naar de Jasmijnrevolutie.

En al snel wordt duidelijk dat het niet stopt aan de grenzen van Tunesië. Ondertussen zijn ook al de Egyptische president Hosni Moebarak en de Libische kolonel Moe'ammar al-Khaddafi na decennia van de macht verdreven. Het lied van Ali Abdullah Saleh in Jemen is bijna uitgezongen. In Bahrein werd maandenlang protest hard de kop ingedrukt. In Syrië is de toestand uitzichtloos en zet het regime de bloedige repressie voort. In Marokko, Jordanië en Algerije kunnen aangekondigde hervormingen voorlopig nog het deksel op de ketel houden. De meeste Tunesiërs zijn erg trots op wat ze in gang hebben gezet en vereren Bouazizi als een held. Maar hoe moet het nu verder in eigen land?

Op zoek naar een nieuwe staat

Zo'n 100 partijen doen vandaag mee aan de verkiezingen. Het leeuwendeel van die partijen bestond een jaar geleden nog niet, of was verboden onder het bewind van Ben Ali.

In het parlement zijn er 271 zetels. De taak van de toekomstige parlementsleden is niet gering: een nieuwe grondwet uitwerken, een nieuwe staatsstructuur uittekenen. Als die nieuwe grondwet er is, komen er opnieuw verkiezingen. Dan pas zal de Jasmijnrevolutie voltooid zijn. Maar door het grote aantal partijen is het mogelijk dat een versnipperd parlement niet snel tot een consensus komt over hoe de nieuwe staat eruit moet zien.

Het is afwachten hoeveel mensen vandaag komen opdagen om hun stem uit te brengen. Veel Tunesiërs zijn optimistisch over die nieuwe staat, al blijven er bedenkingen. "Voor Ben Ali aan de macht kwam, zei hij ook dat hij de corruptie zou aanpakken, dat hij de staat zou moderniseren, dat hij welvaart zou brengen. Nu is het moeilijk: wie moeten we nog geloven?", zegt Mouhannad, die in de toeristische sector werkt.

"Natuurlijk zal het nog een eindje duren tot duidelijk wordt wat de revolutie echt heeft veranderd, tot alles weer in zijn plooi valt en tot er een regering is", zegt Mouhannad nog. "Maar in België duurt zoiets ook lang hé", lacht hij.

Islamistische partij ligt op kop in de peilingen

De revolutie in Tunesië heeft geen duidelijke leiders, geen herkenbaar gezicht. Heel wat partijen ruiken daardoor hun kans. Ruim 100 partijen doen mee, al doen ze niet allemaal in alle districten mee aan de stembusslag. In totaal staan meer dan 1.000 kandidaten op de lijsten. De honger naar vrije verkiezingen in Tunesië, de wil om mee te werken aan de nieuwe staat, lijkt dus groot.

Ennadha heeft een voorsprong in alle peilingen. Die conservatieve partij was jarenlang verboden onder Ben Ali en kan profiteren van een soort martelarenstatus. Maar Ennadha was wel aanwezig op andere maatschappelijke terreinen, waardoor de partij een voorsprong geniet als het op bekendheid aankomt.

Ennadha is erg vergelijkbaar met de Moslimbroederschap in Egypte. Zelf vergelijken de leiders zich eerder met de gematigd-islamitische AKP van premier Tayyip Erdogan in Turkije. Critici zeggen dat Ennadha wil morrelen aan de vrouwenrechten -die in vergelijking met andere Arabische landen erg liberaal zijn in Tunesië-, en velen vrezen ook dat Ennadha een verborgen agenda heeft om een radicale vorm van de politieke islam in te voeren in Tunesië. De partijleiders ontkennen dat.

Naast Ennahda zijn er nog enkele andere grote partijen die kans maken om meerdere zetels binnen te rijven. De Progressief Democratische Partij (PDP) en Ettakatol (Forum), beiden centrumlinks, strijden volgens de peilingen voor de tweede plaats. Zij willen vooral stemmen vangen op sociaal-economische thema's. De werkloosheid is in Tunesië namelijk niet lager geworden sinds Ben Ali van de macht werd verdreven.

Daarnaast zijn er enkele partijen die mensenrechten en democratie als belangrijkste thema's hebben, zoals de Congres Partij voor de Republiek, en partijen in strijden tegen Ennahda, en het secularisme en de vrouwenrechten in Tunesië willen verdedigen. Daarbij is de opvallendste partij Ettajdid, een communistische partij. In hun partijlogo is het symbool op de Tunesische vlag ietwat gewijzigd, zodat het een hamer en een sikkel voorstelt.

Wouter Carton