Hawking krijgt Leuvense studenten muisstil

Ze zijn zeldzaam, de universiteitslezingen waarvoor mensen uren in de rij staan om een ticket te bemachtigen. De Britse natuurkundige en kosmoloog Stephen Hawking heeft het voor mekaar gekregen in Leuven, maar was het nu al die moeite waard?

Wanneer Hawking verschijnt, wordt het studentenpubliek in de overvolle Pieter De Somer-aula opmerkelijk stil. Het enige geluid dat te horen valt, is dat van fototoestellen, want velen, niet alleen de pers, willen de man op beeld vastleggen. Het doet wat vreemd aan ook. De wetenschapper, die aan de neurologische aandoening ALS lijdt, wordt in zijn rolstoel het podium opgereden.

Veel moeite om het publiek mee te krijgen, hoeft de bijna 70-jarige Hawking niet te doen. “Kunnen jullie mij horen?”, klinkt het uit de spraakcomputer, waarmee de man zich uitdrukt. “Ja”, antwoordt het publiek enthousiast. Wie hier in de aula binnengeraakt is, heeft er enkele uren aanschuiven voor overgehad. En dat valt te merken, de verwachtingen zijn duidelijk hooggespannen.

De wil om erbij te kunnen zijn was zo groot dat diegenen die naast een ticket grepen, soms erg emotioneel reageerden. Her en der werden de gratis toegangstickets zelfs te koop gezet op het internet. Nochtans is de lezing gewoon te volgen in het stadspark en dat is dan ook goed volgelopen. Wie het daar volgt, heeft bovendien het voordeel, zo merkt vicerector Peter Marynen op tijdens zijn inleiding, dat ze omhoog naar de sterrenhemel kunnen kijken. “En dat is toch vaak de aanleiding om ons vragen te stellen over het bestaan.”

Dat de aandacht zo groot zou zijn, hadden ze bij de K.U.Leuven zelf ook niet verwacht. De universiteit mag dan wel ervaring hebben met het organiseren van grote evenementen, meer dan 3.000 geïnteresseerden voor een lezing is uniek, luidt het bij de persdienst. Om alles in goede banen te leiden, is er dan ook een indrukwekkende troep politiemensen en security ingezet. Het heeft iets van een klein rockfestival en Hawking is de headliner van dienst.

"Waarom zijn we hier?"

Het is met de grote vragen dat de wetenschapper aan zijn lezing begint. “Waarom zijn we hier?” en “Waar komen we vandaan?”. Dat die vragen de mens altijd al gefascineerd hebben, illustreert hij met een Afrikaans scheppingsverhaal over de god Bumba. Van Bumba gaat het al snel over Aristoteles naar Einstein. In zowat 45 minuten geeft Hawking een helder overzicht over hoe we tot onze huidige kennis van het universum gekomen zijn. Hij mag dan een autoriteit zijn op het gebied van singulariteiten en kwantumgravitatie, de lezing is duidelijk bedoeld voor diegenen die minder vertrouwd zijn met de materie.

Hawking doet zijn uitleg aan de hand van een powerpointpresentatie die bij momenten nogal knullig in elkaar lijkt geflanst. Maar hij wil dan ook geen saaie uiteenzetting geven. Zo zegt hij over de kosmische achtergrondstraling dat ze erg lijkt op de stralen van een gewone microgolfoven. “Al zouden ze je pizza slechts opwarmen tot min 271 °C. Niet echt geschikt dus om de pizza te ontdooien, laat staan om hem te bakken.” Humor bij natuurkundigen heet dat dan.

Een van de vragen waarop hij een antwoord wil formuleren is “Als het universum een begin heeft, wat was er dan voor dat begin?”, ofte “Wat deed God voor hij de wereld maakte?”. Hawkings conclusie is dat de vraag in feite overbodig is. Net zoals de vraag wat er zuidelijker is dan de zuidpool.

Naar het einde toe geeft Hawking zijn idee van de vorming van een universum. Jawel, “een universum”, want er zijn er meerdere. Hij vergelijkt het proces met de vorming van luchtbelletjes in kokend water. Vele bellen verschijnen en verdwijnen heel snel. Slechts enkele groeien uit tot grote bellen. Die komen overeen met de universa die groot genoeg worden om sterren en sterrenstelsels te vormen.

"Ik heb een van mijn helden gezien"

Na de lezing polsen we even bij de aanwezigen naar reacties. En die blijken nogal gemengd. “Het was wel interessant, maar een beetje kort. Ik had gedacht dat het een inleiding zou zijn en dan meer over zijn theorieën, maar na de inleiding was het eigenlijk plots gedaan”, zegt een studente ietwat ontgoocheld.

Sommigen blijken zich voorbereid te hebben. ”Ik heb naar enkele van zijn filmpjes gekeken op YouTube. Maar ik heb wel nog wat nieuwe dingen gehoord die ik nog niet wist”, geeft een andere aanwezige mee. Ook hij vond het wel erg kort. “Maar die man heeft wellicht zoveel ideeën dat het te veel is om hier allemaal op te sommen.”

We ontmoeten ook 2 natuurkundigen, Carolina en Nadia. Voor hen is wat Hawking gezegd heeft uiteraard verre van nieuw. “Het was een beetje te generalistisch voor ons, maar heel interessant en fantastisch om mee te maken”, zeggen ze. “Wat hij probeert te doen, is mensen dichterbij brengen bij fysica en kosmologie. Dus wil hij het zo begrijpelijk mogelijk maken.”

Voor Carolina was het als natuurkundige indrukwekkend om Hawking, een van de grootsten in het vakgebied, te horen spreken. “Ik las zijn boeken toen ik op de middelbare school zat. En ik ben van Colombia, dus ik dacht dat ik hem nooit in het echt zou zien. Hij is toch een beetje een held voor mij. Ik ben gelukkig nu”, vertelt ze.

Joris Truyts

De lezing werd opgenomen en is integraal te bekijken op de website van de K.U.Leuven.